श्री-सङ्कष्टचतुर्थीव्रत-सिद्धिविनायक-पूजा on Stotra Samhita

प्रधान-पूजा — श्री-सिद्धिविनायक-पूजा

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

प्रधान-पूजा — श्री-सिद्धिविनायक-पूजा

शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम्।

प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये॥

प्राणान् आयम्य। ॐ भूः + भूर्भुवः॒ सुव॒रोम्।

सङ्कल्पः

ममोपात्त-समस्त-दुरित-क्षयद्वारा श्री-परमेश्वर-प्रीत्यर्थं शुभे शोभने मुहूर्ते अद्य ब्रह्मणः
द्वितीयपरार्धे श्वेतवराहकल्पे वैवस्वतमन्वन्तरे अष्टाविंशतितमे कलियुगे प्रथमे पादे
जम्बूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे मेरोः दक्षिणे पार्श्वे शकाब्दे अस्मिन् वर्तमाने व्यावहारिकाणां
प्रभवादीनां षष्ट्याः संवत्सराणां मध्ये ( ) नाम संवत्सरे दक्षिणायने
वर्ष-ऋतौ ( )-मासे कृष्णपक्षे चतुर्थ्यां शुभतिथौ ( ) वासरयुक्तायाम्
( ) नक्षत्र ( ) नाम योग
( )-करण युक्तायां च एवं गुण विशेषण विशिष्टायाम्
अस्यां चतुर्थ्यां शुभतिथौ
विद्याधनपुत्रपौत्रप्राप्त्यर्थं समस्तरोगमुक्तिकामः श्री-गणेश-प्रीत्यर्थं
अस्माकं सकुटुम्बानां क्षेमस्थैर्य-धैर्य-वीर्य-विजय-आयुरारोग्य-ऐश्वर्याभिवृद्ध्यर्थम्
धर्मार्थकाममोक्षचतुर्विधफलपुरुषार्थसिद्ध्यर्थं पुत्रपौत्राभिवृद्ध्यर्थम् इष्टकाम्यार्थसिद्ध्यर्थं
मम इहजन्मनि पूर्वजन्मनि जन्मान्तरे च सम्पादितानां ज्ञानाज्ञानकृतमहापातकचतुष्टय-व्यतिरिक्तानां
रहस्यकृतानां प्रकाशकृतानां सर्वेषां पापानां सद्य अपनोदनद्वारा
सकल-पापक्षयार्थं श्री-सिद्धिविनायक-प्रसादसिद्ध्यर्थं
यथाशक्ति-ध्यानावाहनादिषोडशोपचारैः श्री-सिद्धिविनायक-पूजां सङ्कष्टचतुर्थीव्रतमहं करिष्ये।
तदङ्गं कलशपूजां च करिष्ये।
श्रीविघ्नेश्वराय नमः यथास्थानं प्रतिष्ठापयामि। शोभनार्थे क्षेमाय पुनरागमनाय च।
(गणपति-प्रसादं शिरसा गृहीत्वा)

षोडशोपचार-पूजा

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

षोडशोपचार-पूजा

सौवर्णरौप्यताम्रमृन्मयाद्यन्यतमां गणपतिमूर्तिं कृत्वा जलपूर्णं पूर्णपात्रं वस्त्रयुतकुम्भोपरि स्थापयित्वा
षोडशोपचारैः पूजयेत्।

लम्बोदरं चतुर्बाहुं त्रिनेत्रं रक्तवर्णकम्।

नानारत्नैः सुवेषाढ्यं प्रसन्नास्यं विचिन्तयेत्॥

ध्यायेद्गजाननं देवं तप्तकाञ्चनसुप्रभम्।

चतुर्बाहुं महाकायं सूर्यकोटिसमप्रभम्॥

अस्मिन् बिम्बे/प्रतिमायां/चित्रपटे श्री-सिद्धिविनायकं ध्यायामि।

आगच्छ त्वं जगन्नाथ सुरासुरनमस्कृत।

अनाथनाथ सर्वज्ञ विघ्नराज कृपां कुरु॥

स॒हस्र॑शीर्‌षा॒ पुरु॑षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात्।

स भूमिं॑ वि॒श्वतो॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒लम्॥

गजास्याय नमः, अस्मिन् बिम्बे/प्रतिमायां/चित्रपटे गजास्यमावाहयामि।

गोप्ता त्वं सर्वलोकानामिन्द्रादीनां विशेषतः।

भक्तदारिद्र्यविच्छेत्ता एकदन्त नमोऽस्तु ते॥

पुरु॑ष ए॒वेदꣳ सर्वम्᳚। यद्भू॒तं यच्च॒ भव्यम्᳚।

उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नः। यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति॥

विघ्नराजाय नमः, आसनं समर्पयामि।

मोदकान्धारयन्हस्ते भक्तानां वरदायक।

देवदेव नमस्तेऽस्तु भक्तानां फलदो भव॥

ए॒तावा॑नस्य महि॒मा। अतो॒ ज्यायाꣴ॑श्च॒ पूरु॑षः।

पादो᳚ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑। त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि॥

लम्बोदराय नमः, पाद्यं समर्पयामि।

सङ्कष्ट-चतुर्थी-व्रत-कथा

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

सङ्कष्ट-चतुर्थी-व्रत-कथा

(मूलम्—श्री-व्रतराजः)

ऋषय ऊचुः

दारिद्र्यशोककष्टाद्यैः पीडितानां च वैरिभिः।

राज्यभ्रष्टैर्नृपैः सर्वैः क्रियते किं शुभार्थिभिः॥१॥

धनहीनैर्नरैः स्कन्द सर्वोपद्रवपीडितैः।

विद्यापुत्रगृहभ्रष्टै रोगयुक्तैः शुभार्थिभिः॥२॥

कर्तव्यं किं वदोपायं पुनः क्षेमार्थसिद्धये।

स्कन्द उवाच

शृणुध्वं मुनयः सर्वे व्रतानामुत्तमं व्रतम्॥३॥

सङ्कष्टतरणं नामामुत्रेह सुखदायकम्।

येनोपायेन सङ्कष्टं तरन्ति भुवि देहिनः॥४॥

यद्व्रतं देवकीपुत्रः कृष्णो धर्माय दत्तवान्।

अरण्ये क्लिश्यमानाय पुनः क्षेमार्थसिद्धये॥५॥

यथा कथितवान् पूर्वं गणेशो मातरं प्रति।

तथा कथितवाञ्छ्रीशो द्वापरे पाण्डवान् प्रति॥६॥

ऋषय ऊचुः

कथं कथितवानम्बां पार्वतीं श्रीगणेश्वरः।

यथा पृच्छन्ति मुनयो लोकानुग्रहकाङ्क्षिणः॥७॥

स्कन्द उवाच

पुरा कृतयुगे पुण्ये हिमाचलसुता सती।

तपस्तप्तवती भूरि तेनालब्धः शिवः पतिः॥८॥

तदाऽस्मरत् सा हेरम्बं गणेशं पूर्वजं सुतम्।

तत्क्षणादागतं दृष्ट्वा गणेशं परिपृच्छति॥९॥

पार्वत्युवाच

प्रथमोऽध्यायः—चतुर्थी-तपो-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

प्रथमोऽध्यायः—चतुर्थी-तपो-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

शौनक उवाच

त्वया सूत महाप्राज्ञ महोदरचरित्रकम्।

कथितं शान्तिदं मोहनाशकं संश्रुतं मया॥१॥

तथा तृप्तिं न याम्येव पायं पायं सुधामिव।

नानेन सदृशं किञ्चिच्छान्तिदं विद्यते द्विज॥२॥

अतो गजाननस्यापि चरित्रं वद विस्तरात्।

सर्वज्ञस्त्वं महाभाग मतोऽस्माभिर्न संशयः॥३॥

मुद्गलस्य च दक्षस्य संवादं वद मानद।

किं पृष्टं ब्रह्मपुत्रेण दक्षेणाग्रे सुबुद्धिना॥४॥

सूत उवाच

श‍ृणु भार्गव विप्रेन्द्र महाज्ञानकरं प्रभो।

गजाननस्य माहात्म्यं कथयामि यथा श्रुतम्॥५॥

श्रुत्वा महोदराख्यानं नानाख्यानसमन्वितम्।

मोहनाशकरं दक्षो हर्षितो ह्यभवन् मुने॥६॥

मुद्गलं पुनरप्याह योगीन्द्रं वेदपारगम्।

विनयेन समायुक्तो गणेशज्ञानलालसः॥७॥

दक्ष उवाच

महोदरस्य माहात्म्यं श्रुतं भक्तियुतेन भोः।

तेनाऽऽनन्दसमायुक्तः कृतोऽहं योगिना त्वया॥८॥

अधुना वद विप्रेश गजाननचरित्रकम्।

कीदृशोऽवतरद् देवः कीदृशं ब्रह्म तत्र च॥९॥

किमर्थं देहधारी स बभूव मुनिसत्तम।

किं कर्मा किं गुणज्ञश्च वद सर्वं महामते॥१०॥

पूर्वपुण्यप्रभावेण सङ्गतिस्ते प्रजायते।

धन्योऽहं सर्वभावेन श‍ृणोमि च कथां शुभाम्॥११॥

सूत उवाच

द्वितीयोऽध्यायः—शुक्ल--कृष्ण-चतुर्थी-वरदान-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

द्वितीयोऽध्यायः—शुक्ल--कृष्ण-चतुर्थी-वरदान-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

मुद्गल उवाच

ततो देवी गणाध्यक्षं स्मृत्वा स्रष्टुं मनो दधे।

ततोऽकस्माद् द्विधा साऽभूद्वामदक्षिणभागतः॥१॥

वामभागं कृष्णवर्णं दक्षिणाङ्गं तथा बभौ।

शुक्लवर्णं महाभाग ततः सा विस्मिताऽभवत्॥२॥

पुनर्गणपतिं ध्यात्वा स्रष्टुं तत्रोपचक्रमे।

ततस्तस्या मुखाम्भोजात् प्रतिपन्निःसृता तिथिः॥३॥

नासिकायां द्वितीया वै वक्षसश्च तृतीयिका।

अङ्गुलीभ्यस्तथा दक्ष पञ्चमी चाभवत्तिथिः॥४॥

उत्पन्ना हृदयात् षष्ठी चक्षुषोः सप्तमी बभौ।

अष्टमी बाहुदेशाच्च समुत्पन्ना महातिथिः॥५॥

नवमी तिथिरुत्पन्ना उदराच्च प्रजापते।

दशमी कर्णदेशाद्वै कण्ठाच्चैकादशी मता॥६॥

द्वादशी पादयोस्तस्याः समुत्पन्ना तथा विभो।

स्तनात् त्रयोदशी तस्या अहङ्काराच्चतुर्दशी॥७॥

मनसः पूर्णिमा जाता अमावास्या तथाऽभवत्।

जिह्वायाः सर्वभावेन तिथयो भिन्नतां दधुः॥८॥

कृष्णा चतुर्थी प्रोक्ता या तस्याः कृष्णाः प्रकीर्तिताः।

तिथयोः दशपञ्चाख्या ज्ञातव्या विबुधैः किल॥९॥

शुक्लाः शुक्लचतुर्थी देहाच्चतुर्दश वै मताः।

तिथयो विधिवत् सर्वा बभुः स्वस्वगुणान्विताः॥१०॥

दिनांशाः पुरुषा जाता रात्रयः स्त्रीस्वरूपकाः।

स्वस्वभावविहारज्ञा बभूवुश्च हिते रताः॥११॥

तिथिभिः सहिता देवी चतुर्थी तपसि स्थिता।

गणेशमभजन्नित्यं मन्त्रध्यानपरायणा॥१२॥

वर्षेणैकेन विघ्नेशस्तां ययौ भक्तवत्सलः।

शुक्लां मध्याह्नसमये कृष्णां चन्द्रोदये तथा॥१३॥

वरं ब्रूहि गणेशानस्तामुवाच विशेषतः।

प्रणम्य विघ्नपं पूजयित्वा स्तुत्वा जगाद सा॥१४॥

चतुर्थ्युवाच

तृतीयोऽध्यायः—प्रतिपदादिव्रत-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

तृतीयोऽध्यायः—प्रतिपदादिव्रत-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

मुद्गल उवाच

ततो गणपतिर्दक्ष ययौ सर्वतिथीः प्रति।

उवाच वृणुत प्राज्ञा वरं यं मनसीप्सितम्॥१॥

श्रुत्वा गणपतेर्वाक्यं प्रणम्य गणनायकम्।

पूजयित्वा च तं स्तुत्वा जगदुस्तिथयः पराः॥२॥

प्रतिपदाद्या उचुः

यदि विघ्नेश्वर स्वामिन् वरदोऽसि गजानन।

किं कर्तव्यं दयासिन्धो अस्माभिर्वद साम्प्रतम्॥३॥

स्वस्वव्यापारजं देवं सामर्थ्यं देहि चाद्भुतम्।

भक्तिं त्वदीयपादाब्जे सर्वं मान्यं त्वया प्रभो॥४॥

तासां वचनमाकर्ण्य जगाद गणनायकः।

ताः श‍ृणु त्वं प्रजानाथ सर्वेषां हितकारकम्॥५॥

गणेश उवाच

मदीया भक्तिरत्यन्तं भविष्यति न संशयः।

भवतीनां महाभागास्तिथयः पुण्यभागिकाः॥६॥

मत्कलांशसमुद्भूता देवास्तान् प्रीणयन्तु वै।

भवतीभिर्युता देवा नराणां प्रीतिदाऽस्तु च॥७॥

सदा वह्निं प्रतिपदि पूजयिष्यन्ति ये नराः।

हुतद्रव्यैश्च हुत्वा तं दुग्धाहारा व्रते रताः॥८॥

उपोषणं करिष्यन्ति तैश्च देवाः सहेश्वराः।

तोषितास्ते सदा तेभ्यो दास्यन्ति मनसीप्सितम्॥९॥

ते मृताः सङ्गमिष्यन्त्यग्निलोके भोगकारकाः।

अग्नितुल्यप्रकाशेन विमानेन विहायसा॥१०॥

चरिष्यन्ति न सन्देहः प्रतिपद्व्रतकारकाः।

ब्रह्मार्पणस्वभावेन गमिष्यन्ति मदात्मनि॥११॥

द्वितीयायां नरो यस्तु पूजयेदश्विनौ शुभौ।

पत्राहारसमायुक्तो रूपवान् जायते किल॥१२॥

इह भुक्त्वाऽखिलान् भोगानन्ते तल्लोकमाप्नुयात्।

द्वितीयाव्रतकारी स देवमान्यो भविष्यति॥१३॥

ब्रह्मार्पणस्वभावेन द्वितीयाव्रतमाचरेत्।

स स्वानन्दे मदीये वै लीनश्चैव भविष्यति॥१४॥

तृतीयायां महाशक्तिं पूजयेद् भक्तिसंयुतः।

सर्वैः सौभाग्यदैर्द्रव्यैर्लवणाहारवर्जितः॥१५॥

स शक्तिलोकगो भूत्वा भोगयुक्तो भविष्यति।

ब्रह्मार्पणतया सोऽपि मल्लोके चागमिष्यति॥१६॥

पञ्चम्यां नागमुख्यांश्च दुग्धेन स्नापयेन्नरः।

पूजयेत्तान् प्रयत्नेन निरम्लाहारकारकः॥१७॥

स नागलोकगो भूत्वा भोगयुक्तश्चरिष्यति।

निष्कामेन मदीये वै लोकेऽन्ते आगमिष्यति॥१८॥

षष्ठ्यां स्कन्दं फलाहारः पूजयेद् भक्तिसंयुतः।

स्कन्दलोके चरेत् सोऽपि महाभोगपरायणः॥१९॥

निष्कामभावयुक्तश्चेत् स्वानन्देऽन्ते गमिष्यति।

शुक्लगत्याः क्रमेणैव सर्वभावनियन्त्रितः॥२०॥

सप्तम्यामर्चयेत् सूर्यमुपोषणपरायणः।

स सूर्यलोकमाश्रित्य प्रचरेद् भोगसंयुतः॥२१॥

निष्कामव्रतकारी चेन् महालयसमुत्थिते।

स्वानन्दे मे सदेहो वै ब्रह्मभूतो भविष्यति॥२२॥

अष्टम्यां मातृकानां यः पूजको भावसंयुतः।

बिल्वाहारसमायुक्तो मातृकालोकगो भवेत्॥२३॥

मदर्पणस्वभावेन सदा व्रतपरायणः।

अष्टम्यां सोऽपि मल्लोके गच्छेत् क्रमविनिश्चिते॥२४॥

नवम्यामेव दुर्गायाः पूजनं यः समाचरेत्।

पिष्टाशी भोगसंयुक्तोऽन्ते तल्लोकमवाप्नुयात्॥२५॥

ब्रह्मार्पणतया सोऽपि निजलोके गमिष्यति।

शुक्लगत्या महाभागो ब्रह्मभूतो न संशयः॥२६॥

दशम्यां व्रतसंस्थो यो दधिभक्षणसंयुतः।

दिशां दिगीशकानां वै पूजकस्तत्प्रियो भवेत्॥२७॥

इह भुक्त्वाऽखिलात् भोगानन्ते तल्लोकमाप्नुयात्।

निष्कामव्रतभावेन ब्रह्मभूतो भविष्यति॥२८॥

एकादश्यां नरो भक्षेद्वह्निपक्वविवर्जितम्।

धनपं पूजयेच्चैव भक्तियुक्तेन चेतसा॥२९॥

स वै तस्य वसेल्लोके नानाभोगकरः सदा।

ब्रह्मार्पणतया तद्वद्व्रतं कृत्वा सुखी भवेत्॥३०॥

विष्णुं सम्पूजयेद्यो वै द्वादश्यां घृतभोजनः।

स विकुण्ठे वसेन्नित्यं नानाभोगपरायणः॥३१॥

ब्रह्मार्पणविधानेन व्रतं कुर्याद्यदा नरः।

महालये मदीये स लोके ब्रह्ममयो भवेत्॥३२॥

धर्मं त्रयोदशीसंस्थं पूजयेत् क्षीरभोजनः।

स धर्मलोकगो भूत्वा भुञ्जीत विविधं सुखम्॥३३॥

ब्रह्मार्पणतया येन साधिता चेत् त्रयोदशी।

स स्वानन्दे समागम्य ब्रह्मभूतो भविष्यति॥३४॥

चतुर्दश्यां शिवं यश्च पूजयेद् भक्तिसंयुतः।

उपोषणसमायुक्तो गोधूमान्नेन पारणम्॥३५॥

करिष्यति च कैलासे वासस्तस्य भविष्यति।

निष्कामश्चेत्तदन्ते स मल्लोके मन्मयो भवेत्॥३६॥

पूर्णिमायां देवगणान् देवांश्चद्रमसं तथा।

पूजयेद् भक्तिभावेन चन्द्रलोकं स आप्नुयात्॥३७॥

इह भुक्त्वाऽखिलान् भोगानन्ते देवान् गमिष्यति।

निष्कामनो मदीये स लोके ब्रह्ममयो भवेत्॥३८॥

उपोषणसमायुक्तोऽर्घ्यदानं यः करिष्यति।

चन्द्राय निशिभुग् वाऽपि सर्वदेवपरायणः॥३९॥

सर्वदेवमयी रम्या पूर्णिमा परिकीर्तिता।

चान्द्री चैव तथा ज्ञेया तिथिः पुण्यप्रदा मता॥४०॥

अमायां तर्पयेद्यो वै पितॄन् पितृपरायणः।

उपोषणं वा कुर्वीत स सर्वार्थमवाप्नुयात्॥४१॥

अन्ते पितृमये लोके वसतिस्तस्य सम्भवेत्।

आगमिष्यति निष्कामश्चेत् स्वानन्दे स तल्लये॥४२॥

कृष्णाः शुक्लाः सदा पूज्यास्तिथयो व्रतकारिणा।

एवं भावयुतेनैव स सर्वार्थमवाप्नुयात्॥४३॥

मत्प्रियास्तिथयः सर्वा भविष्यथ न संशयः।

मत्कलांशयुतैर्देवैः संयुक्ताः प्रभवेत वै॥४४॥

चतुर्थीं ये न कुर्वन्ति तेषां सर्वं निरर्थकम्।

भवदीयव्रते संस्थं भविष्यति न संशयः॥४५॥

अतश्चतुर्थीसंयुक्ताः सदा भवत मानदाः।

तिथयः कालमानेन सर्वपूज्या भविष्यथ॥४६॥

एवमुक्त्वाऽन्तर्दधेऽसौ गणेशो गणवल्लभः।

तथा जातं प्रजानाथ तिथियुक्तव्रतं सदा॥४७॥

चतुर्थीजं च माहात्म्यं तिथीनां यद्विशेषतः।

श‍ृणुयाद्यः पठेद् वाऽपि स सर्वार्थमवाप्नुयात्॥४८॥

॥ॐ तत्सदिति श्रीमदान्त्ये पुराणोपनिषदि श्रीमन्मौद्गले महापुराणे चतुर्थे खण्डे गजाननचरिते प्रतिपदादिव्रतवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः॥४-३॥

चतुर्थोऽध्यायः—दशरथ-व्रतोपदेशः

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

चतुर्थोऽध्यायः—दशरथ-व्रतोपदेशः

॥श्रीगणेशाय नमः॥

मुद्गल उवाच

अधुना श‍ृणु दक्ष त्वं संवादं तं पुरातनम्।

दशरथस्य राजर्षेर्वसिष्ठस्य महात्मनः॥१॥

येन त्वं तिथिमुख्यायाश्चतुर्थ्या व्रतजे परे।

महिम्नि निपुणोऽत्यन्तं सम्भवेर्ब्रह्मपुत्रक॥२॥

महायशा दशरथो वन्ध्यदोषभयार्दितः।

वसिष्ठं शरणं गत्वा नत्वा पप्रच्छ तं मुनिम्॥३॥

दशरथ उवाच

पुत्रप्राप्त्यर्थमेवं भो वदोपायं महामुने।

शिष्यं मां शाधि भावज्ञ तारयस्व भवार्णवात्॥४॥

ततस्तं मुनिशार्दूल उवाच नृपमुत्तमम्।

कुलदेवं गणेशं ते भजस्व व्रतसंयुतः॥५॥

वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा पुनस्तं प्रणनाम ह।

पप्रच्छ विनयेनैव संयुतः स नृपोत्तमः॥६॥

कीदृशं तद्व्रतं विप्र गणेशस्य महात्मनः।

कृतं केन व्रतं तत्र भवेत् सिद्धिश्च कीदृशी॥७॥

कस्मिन् काले व्रतं कार्यं पूजनं कीदृशं मुने।

वद सर्वं विशेषेण करिष्यामि त्वदाज्ञया॥८॥

वसिष्ठ उवाच

पञ्चमोऽध्यायः—चतुर्थीविवेक-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

पञ्चमोऽध्यायः—चतुर्थीविवेक-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

ब्रह्मादिभिः कथं विप्र चतुर्थीगं व्रतं कृतम्।

गणनाथप्रियं पूर्णं वद सर्वं प्रविस्तरात्॥१॥

दक्ष उवाच

वद मुद्गल माहात्म्यं चतुर्थ्यास्त्वं प्रविस्तरात्।

श्रुत्वा कथां महारम्यां न तृप्यामि मुनीश्वर॥२॥

दक्षस्य भक्तिसंयुक्तं वाक्यं श्रुत्वा महामुनिः।

जगाद तं विशेषज्ञो मुद्गलः श‍ृणु शौनक॥३॥

वचनं नृपवर्यस्य श्रुत्वा दशरथस्य च।

जगाद तं मुनिश्रेष्ठो वसिष्ठः सर्ववित् प्रभुः॥४॥

वसिष्ठ उवाच

कदाचित् प्रलये वृत्ते नष्टं स्थावरजङ्गमम्।

पञ्चभूतमयं सर्वं व्यवस्थासंयुतं पुरा॥५॥

शून्यवत् सर्वभावैस्तद्धीनं ब्रह्ममयं बभौ।

योगनिद्रा गणेशस्य सैव वेदे प्रकथ्यते॥६॥

पुनः स कस्मिंश्चित्काले वेदवाग्भिः प्रबोधितः।

गणेशो निर्ममे सर्वं तत्त्वैस्तत्त्वप्रधारकः॥७॥

त्रिगुणेभ्यः समुत्पन्ना देवाः पञ्च नृपेश्वर।

ब्रह्मा विष्णुः शिवः शक्तिः सूर्यः सर्वधरा बभुः॥८॥

तैस्तपश्चरितं घोरमेकाक्षरविधानतः।

तपसा गणनाथस्तु प्रसन्नः प्रबभूव ह॥९॥

हृदये दर्शयामास स्वात्मानं सर्वदं परम्।

तेन ज्ञानयुता जाता देवाः पञ्च नरेश्वर॥१०॥

तैश्च सम्प्रार्थितो योगी भृशुण्डी सर्वपारगः।

तेन सम्प्रेषिता देवा आययुर्नगरे निजे॥११॥

कर्मभूमौ गणेशस्य क्षेत्रं स्वानन्दवाचकम्।

वेदैः सन्दर्शितं स्थापयामासुस्तत्र विघ्नपम्॥१२॥

यस्मिन् काले च देवेशैः स्थापिता मूर्तिरादरात्।

तस्मिन् काले चतुर्थी सा भाद्री शुक्ला बभूव ह॥१३॥

मध्याह्नसमये संस्था सा मुख्या प्रबभूव ह।

तत आराधितस्तैः स गणराजो विशेषतः॥१४॥

माघमासे सिते पक्षे चतुर्थ्यां राजसत्तम।

प्रकटोऽभूत् पुरस्तेषां वरदाता गजाननः॥१५॥

वरप्रसादेन तस्य निर्मितं सकलं जगत्।

देवेशैः सा तिथिर्मुख्या बभूव वरदायिनी॥१६॥

ब्रह्मादिभिश्च सर्वेभ्य उपदिष्टा चतुर्थिका।

आदौ काले तथा तत्र ज्येष्ठी मुख्या बभूव सा॥१७॥

ज्येष्ठशुद्धचतुर्थ्यां तद्व्रतदानं कृतं पुरा।

तस्मिन् काले धृता सर्वैः सद्यः सा वरदायिनी॥१८॥

अतो मुख्यत्वमापन्ना ज्येष्ठी माघी च भाद्रिका।

चतुर्थी नृपशार्दूल शुक्लपक्षेषु सर्वदा॥१९॥

तत्र भाद्रपदे मासे चतुर्थी या महामते।

शुक्ला साऽत्यन्तभावेन मुख्या जाताऽद्य भावतः॥२०॥

चतुर्थी समभावेन न किञ्चिद् वर्तते व्रतम्।

अतः किं वर्णनीयं वै तदौपम्यं तदेव च॥२१॥

भाद्रे चतुर्थी या शुक्ला साधिता सा नरेण चेत्।

स द्वादशचतुर्थीसम्भवं पुण्यं समाप्नुयात्॥२२॥

अङ्गारकयुता भूप सा नरेण कृता भवेत्।

चतुर्थी षोडशभवं पुण्यं प्राप्तं न संशयः॥२३॥

नरेण धीमता सा चेद्यदि चन्द्रयुता कृता।

चतुर्थी विंशतिभवं फलं प्राप्तं महामते॥२४॥

यदि स्वातियुता भूप चन्द्रवारेण चेत्कृता।

प्राप्तं चतुर्विंशतिचतुर्थीजं किल पुण्यकम्॥२५॥

माघे शुक्लचतुर्थी सा कृता चेन्नात्र संशयः।

अष्टानां च चतुर्थीनां फलं प्राप्तं नरेण तत्॥२६॥

अङ्गारकयुता चेद्वै साधिता सा नरेण च।

द्वादशानां चतुर्थीनां पुण्यं प्राप्तं व्रतोद्भवम्॥२७॥

ज्येष्ठे शुक्लचतुर्थीं यः करोति व्रतधारकः।

चतुश्चतुर्थीजं पुण्यं लभते स नराधिप॥२८॥

अङ्गारकयुता चेद् द्वादशभिः समतां व्रजेत्।

नरेण सा प्रयत्नेन कर्तव्या सर्वदायिका॥२९॥

अन्येषु श्रावणाद्येषु चतुर्थी वरदा कृता।

धर्मार्थकाममोक्षाणां दात्री शास्त्रेषु सम्मतम्॥३०॥

तत्र श्रावणमासे या चतुर्थी वरदा मता।

द्विचतुर्थीभवं पुण्यं ददाति व्रतकारिणे॥३१॥

चतुर्थ्या महिमाऽनन्तोऽशक्यो वर्णयितुं भवेत्।

चतुःपदप्रदा प्रोक्ता सा कथं वर्ण्यते मया॥३२॥

अधुना श‍ृणु राजेन्द्र कृष्णपक्षे समागताम्।

चतुर्थीं सर्वदां पुण्यां सङ्कष्टहरिणीं शुभाम्॥३३॥

चतुर्विधं च सङ्कष्टं प्राप्तं सर्वैर्नराधिप।

जन्ममृत्युव्यवस्थाख्यं चतुर्थं कर्मजं फलम्॥३४॥

इत्यादिबहवो भेदाः कथनं नैव शक्यते।

चतुर्विधं जगत् सर्वं पञ्चमं ब्रह्म उच्यते॥३५॥

चतुर्विधं सुसङ्कष्टं व्रतमात्रेण हन्ति या।

सङ्कष्टहरिणी प्रोक्ता चतुर्थी कृष्णपक्षगा॥३६॥

तस्यापि महिमानं कः क्षमो वर्णयितुं भवेत्।

सर्वसिद्धिप्रदायास्तु व्रताचरणमात्रतः॥३७॥

माघमासे कृताऽऽदौ च ब्रह्मणा विश्वयोनिना।

अतः सा मुख्यतां प्राप्ताऽष्टचतुर्थीव्रतैः समा॥३८॥

अङ्गारकयुता तत्र विंशत्या समतां व्रजेत्।

साधिता व्रतभावेन चेन्नरेण नराधिप॥३९॥

श्रावणे या समाख्याता चतुर्थी कृष्णपक्षगा।

चतुश्चतुर्थीतुल्या सा भवत्यत्र न संशयः॥४०॥

ब्रह्मणा चोपदिष्टा वै श्रावणे सा ततोऽधिका।

आदौ देवमुनीन्द्रेभ्यः सर्वसङ्कष्टहारिणी॥४१॥

भाद्रमासे नराधीश चतुर्थी कृष्णपक्षगा।

चतुश्चतुर्थीतुल्या सा श‍ृणु कारणमत्र वै॥४२॥

देवानां गणनाथश्च वरदः सम्बभूव ह।

व्रतमात्रेण तस्मात् सा मुख्या जाता न संशयः॥४३॥

अङ्गारकयुता कुत्र सम्प्राप्ता चेत् सुसिद्धिदा।

द्वादशव्रतजं पुण्यं ददाति व्रतकारिणे॥४४॥

शुक्ला कृष्णा सदा कार्या चतुःपदसुसिद्धये।

अन्यथा सिद्धिहीनानि प्रभवन्ति व्रतानि च॥४५॥

॥ॐ तत्सदिति श्रीमदान्त्ये पुराणोपनिषदि श्रीमन्मौद्गले महापुराणे चतुर्थे खण्डे गजाननचरिते चतुर्थीविवेकवर्णनं नाम पञ्चमोऽध्यायः॥४-५॥

षष्ठोऽध्यायः—चन्द्रदर्शन-दोष-हरण-चरित-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

षष्ठोऽध्यायः—चन्द्रदर्शन-दोष-हरण-चरित-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

अङ्गारकयुता स्वामिन् कथं श्रेष्ठा बभूव सा।

तन्मे ब्रूहि विशेषेण संशयोऽत्र महांश्च मे॥१॥

वसिष्ठ उवाच

भरद्वाजात् समुत्पन्नः पृथ्व्यां भौमो महामतिः।

गणानां त्वेतिमन्त्रेण पूजयामास विघ्नपम्॥२॥

तताप स तपो रम्यं ध्यात्वा देवं गजाननम्।

पारिनेराच्च नगरात् पश्चिमे वनसंस्थितः॥३॥

शतवर्षैर्गणाध्यक्षः प्रसन्नस्तं ययौ नृप।

वरं ब्रूहि महाभाग भूमिपुत्रेति सोऽब्रवीत्॥४॥

ततो भौमो गणाधीशं पूजयन् भक्तिभावतः।

स्तुत्वा तं स जगादेति वरं सर्वसुखप्रदम्॥५॥

नरदेहेन युक्तोऽहं तथाऽपि गणनायक।

इच्छामि चामृतं पातुं ग्रहं मां कुरु मानद॥६॥

तव भक्त्येकनिलयं नाम्ना मङ्गलसंज्ञकम्।

ऋणहर्तारमेवं मां प्रभो कुरु धनप्रदम्॥७॥

माघकृष्णचतुर्थ्यां यद्दर्शनं ते मया कृतम्।

मया युक्ता ततो देवी महापुण्यप्रदाऽस्तु सा॥८॥

तथेति गणनाथेन कृतं सर्वं नराधिप।

अतोऽन्गारयुता पुण्या चतुर्थी मुख्यतां गता॥९॥

अधुना चेतिहासं ते कथयामि विशेषतः।

भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां वै न द्रष्टव्यो निशाकरः॥१०॥

तत्र ते कारणं सर्वं कथयामि सविस्तरम्।

येन दोषविहीनस्त्वं गणेशं भजसे नृप॥११॥

एकदा देवसंयुक्तैर्मुनिभिश्चैव निश्चितम्।

गणेशांशसमुद्भूताः पञ्च देवा न संशयः॥१२॥

ते गणेशस्वरूपाद्वै कदा भिन्ना भवन्ति न।

तेषां स्मरणमात्रेण सन्तुष्टो गणनायकः॥१३॥

भविष्यति न सन्देहस्तस्मादादौ मुनीश्वराः।

शिवादीन् पूजयत च तेन सिद्धिमवाप्स्यथ॥१४॥

एवं ज्ञानबलेनाज्ञैः कृतं देवैः सहर्षिभिः।

पञ्चभिर्विष्णुमुख्यैस्तत्तथेति प्रतिपादितम्॥१५॥

ततः सर्वे मुनिगणाश्चक्रुस्ते तादृशीं क्रियाम्।

तया सिद्धिविहीनास्ते भ्रान्ताः सर्वे बभूविरे॥१६॥

समागता देवगणैः ब्रह्माणं तुष्टुवुर्नृप।

वृत्तान्तं कथयामासुः सोऽपि चिन्तातुरोऽभवत्॥१७॥

सस्मार शिवमुख्यांश्च ब्रह्माणं ते समाययुः।

विष्णुः शिवोऽर्यमा शक्तिस्तेऽपि श्रुत्वा सुविस्मिताः॥१८॥

एतस्मिन्नन्तरे तत्र शब्दः सर्वभयङ्करः।

बभूव तीव्रघोषेण युक्तः प्रलयसूचकः॥१९॥

शब्दं श्रुत्वा भयोद्विग्ना बभूवुः शम्भुमुख्यकाः।

ततोऽकस्मान् महाभीमः पुरुषः प्रकटोऽभवत्॥२०॥

विकरालं च तं दृष्ट्वा मुमूर्च्छुः शङ्करादयः।

मुनयो देवताः केऽपि पलायन्त च मूर्च्छिताः॥२१॥

मुहूर्तमात्रकाले वै गते ब्रह्मादयः सुराः।

सावधाना बभूवुस्तं ददृशुः पुरतः स्थितम्॥२२॥

ततोऽतिभयसंयुक्तास्तुष्टुवुर्गणनायकम्।

ध्यात्वा हृदि महद्रूपं गजवक्त्रादिचिह्नितम्॥२३॥

ब्रह्माद्या ऊचुः

सप्तमोऽध्यायः—भाद्रपद-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

सप्तमोऽध्यायः—भाद्रपद-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

श्रुतं मया महाख्यानं त्वत्तो वेदविदांवर।

चतुर्थ्योरुभयोः सारं माहात्म्येन समन्वितम्॥१॥

तथाऽपि वद मे ब्रह्मन् पृथक् व्रतसमुद्भवम्।

चरित्रं विस्तरेणैव केन केन कृतं पुरा॥२॥

कीदृशी चाभवत् सिद्धिः केन प्राप्तो गजाननः।

श्रुत्वा व्रतस्य माहात्म्यं यामि नो तृप्तिमादरात्॥३॥

मुद्गल उवाच

एवं पृष्टो महायोगी वसिष्ठः परमार्थवित्।

जगाद तं प्रजानाथ श‍ृणु तत् सुखदं परम्॥४॥

वसिष्ठ उवाच

आदौ शम्भ्वादिभिश्चैतत् कृतं व्रतमनुत्तमम्।

कृष्णशुक्लचतुर्थ्यां यदुपोषणपरायणैः॥५॥

ततः स्वायम्भुवाद्यैश्च कृतं सर्वार्थसिद्धिदम्।

ततो मुनिगणैः सर्वैरन्यैर्वर्णस्थजन्तुभिः॥६॥

अधुनाऽहं पृथक्त्वेन कथयामि व्रतोद्भवम्।

माहात्म्यं सर्वदं पुण्यं सङ्क्षेपेण श‍ृणुष्व तत्॥७॥

पुरा दौष्यन्तिको नाम भरतः सम्बभूव ह।

तेजस्वी वीरमुख्येशः शस्त्रास्त्रज्ञः प्रतापवान्॥८॥

जित्वा भूमण्डलं सर्वं सार्वभौमो बभूव ह।

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीमपालद्धर्मसंयुतः॥९॥

तद्देशे दैवयोगेन ह्यनावृष्टिः सुदारुणा।

बभूव सर्वलोकास्ते भयभीता बभूविरे॥१०॥

चराचरं व्यथायुक्तं दृष्ट्वा राजा महायशाः।

कण्वं मुनिवरं शान्तं ययौ शरणमादरात्॥११॥

तं प्रणम्य महात्मानं पूजयामास भक्तितः।

कृत्वा करपुटं तस्याऽग्रे स्थितो भरतोऽभवत्॥१२॥

तमुवाच महायोगी गाणपत्यप्रियः सदा।

कण्वो वेदार्थसन्निष्ठो भरतं राजसत्तमम्॥१३॥

कण्व उवाच

नामाष्टमोऽध्यायः—आश्विन-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

नामाष्टमोऽध्यायः—आश्विन-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

वसिष्ठ उवाच

आश्विने वरदात्री या चतुर्थी शुक्लपक्षगा।

तां श‍ृणुष्व महाभाग सव्रतां सर्वदायिनीम्॥१॥

इतिहासं प्रवक्ष्यामि पुरातनभवं नृप।

व्रतसंयुक्तमाहात्म्यं भवेत् सर्वार्थसाधकम्॥२॥

रैवतान्तरगो राजा कीर्तिमांश्च बभूव ह।

मतो नाम्ना धर्मधरः पूर्णशस्त्रास्त्रपारगः॥३॥

देवविप्रातिथिप्रेप्सुः पञ्चयज्ञपरायणः।

नीतिज्ञः पुत्रवल्लोकान् पालयन् स्वहिते रतः॥४॥

भार्या तस्याऽभवत् साऽपि पातिव्रत्यगुणान्विता।

सर्वलक्षणसंयुक्ता विप्रदेवातिथिप्रिया॥५॥

गजानां च हयानां वै पदातीनां महीपतेः।

रथानां नैव सङ्ख्याऽस्ति धानुष्काणां विशेषतः॥६॥

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं पालयन् स नराधिपः।

देवादीनां च सङ्ग्रामे ह्यजेयः परवीरहा॥७॥

तस्य वन्ध्यत्वदोषेण नृप पुत्रो बभूव नो।

नानायत्नपरो राजा पुत्रार्थे प्रबभूव ह॥८॥

तीर्थयात्रादिकं सर्वं चकार विधिवन्नृपः।

अनुष्ठानव्रतादीनि देवानां पूजनं तथा॥९॥

एवं नानाविधैः पुण्यैर्न बभूव सुतस्ततः।

राज्यं त्यक्त्वा वने राजा सस्त्रीकः स जगाम ह॥१०॥

तत्र भ्रमणयुक्तः स ददर्श ह महावनम्।

सिंहव्यालादिसंयुक्तं भयदं सर्वजन्मिनाम्॥११॥

दुःखयुक्तः स राजर्षिः प्रवेशं स चकार ह।

वने तत्र मुनिश्रेष्ठं सौभरिं सन्ददर्श च॥१२॥

तं प्रणम्य महाभागः सस्त्रीकः पुरतो मुनेः।

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा तस्थौ स नृपसम्मुखः॥१३॥

ततः सौभरिणा सोऽपि सत्कृतो वचनेन च।

निषसादासने तत्र मुनिना दर्शिते नृपः॥१४॥

तमुवाच महाभागं राजानं मुनिसत्तमः।

कोऽसि त्वं वन उग्रे मेऽत्र किमर्थं समागतः॥१५॥

इति पृष्टो महीपालस्तमुवाच सुहर्षितः।

कीर्तिमान् सर्वधर्मज्ञः कृत्वा करपुटं वचः॥१६॥

कीर्तिमानुवाच

नवमोऽध्यायः—कार्तिक-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

नवमोऽध्यायः—कार्तिक-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

वसिष्ठ उवाच

कार्तिके मासि शुक्ला या चतुर्थी सर्वसिद्धिदा।

तां श‍ृणुष्व महाभाग इतिहाससमन्विताम्॥१॥

सूर्यवंशोद्भवो राजा सुधन्वा नीतिसंयुतः।

शस्त्रास्त्रबलसंयुक्तो बभूव परमद्युतिः॥२॥

धर्मशीलो वदान्यश्च सत्यवाक् साधुसम्मतः।

देवविप्रातिथिप्राज्ञपञ्चयज्ञपरायणः॥३॥

भार्या कलावती तस्य बभूवे रूपशालिनी।

पतिव्रता महोदारा धर्मशीला विशेषतः॥४॥

जित्वा भूमण्डलं सर्वं राजा तेजस्विनां वरः।

पालयामास पृथ्वीं स नित्यं धर्मपरायणः॥५॥

सामन्ता वशगा यस्य सैन्यं स्म गणनातिगम्।

सम्पच्च धनदेनैव तुल्या सर्वत्र सम्बभौ॥६॥

अर्धायुषा समायुक्तो बभूव नृपसत्तमः।

अकस्मात् कुष्ठसंयुक्तः कीटैः सम्पीडितोऽभवत्॥७॥

पूयशोणितघर्मौघैर्व्याप्तो दुर्गन्धिसंयुतः।

न चाऽलभत् सुखं किञ्चिच्छूलप्रोतो यथा नरः॥८॥

औषधानि विशेषेण सिषेवे यत्नसंयुतः।

नानामन्त्रप्रयोगादि कारयामास मानवैः॥९॥

अनुष्ठानं द्विजैः सोऽपि वेदमन्त्रैः सुखप्रदैः।

अकारयत्तथा तेभ्यो न फलं चाभवत् कदा॥१०॥

ततस्तीर्थानि बभ्राम स्नानदानपरायणः।

तथाऽपि रोगसंयुक्तोऽधिकं राजा बभूव ह॥११॥

ततो निवृत्तिमापन्नो जगाद सचिवान्नृपः।

राज्यं मे परिपाल्यं वै यावदागमनं पुनः॥१२॥

सान्त्वयित्वा स सस्त्रीकः सुहृदः सर्वनागरान्।

वनं ययौ नृपश्रेष्ठो बभ्राम यत्र तत्र च॥१३॥

ततो गणपतिं राजा सस्मार दुःखसंयुतः।

विघ्नहीनार्थमेवं स तत्र चित्रं बभूव ह॥१४॥

अकस्मान् मुनिशार्दूलः पुलस्त्यस्तत्र चाययौ।

तं दृष्ट्वा हर्षसंयुक्तो ननाम प्रियया सह॥१५॥

कृत्वा करपुटं राजोवाच तं मुनिनायकम्।

किं पुण्यं मे पुरा चीर्णं येन दृष्टो भवान् मुने॥१६॥

धन्यं जन्म तथा ज्ञानं जनको जननी च मे।

तपो धर्मादिकं सर्वं त्वदङ्घ्रियुगदर्शनात्॥१७॥

एवं विवदमानं तं जगाद मुनिसत्तमः।

किमर्थं राजनीतिज्ञ वने त्वं च समागतः॥१८॥

एवं पृष्ट्वा स राजानं वृक्षच्छायासमाश्रितः।

पुलस्त्य उपविश्याथ तमुपावेश्य सम्बभौ॥१९॥

ततो राज्ञा स्वकीयो वै वृत्तान्तः कथितोऽभवत्।

जगाद प्रणनामैवं पुनस्तं हर्षसंयुतः॥२०॥

सुधन्वोवाच

दशमोऽध्यायः—मार्गशीर्ष-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

दशमोऽध्यायः—मार्गशीर्ष-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

गणेशस्य कथां श्रुत्वा हर्षश्चेतसि जायते।

मार्गशीर्षे च या शुक्ला तां मे वद मुने यतः॥१॥

वसिष्ठ उवाच

अत्र ते वर्णयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम्।

मार्गशीर्षे चतुर्थ्यां यः शुक्लायामभवन्नृप॥२॥

काशीपतिः पुरा राजा पुण्यकीर्तिर्बभूव ह।

अजातशत्रुको नाम सर्वशास्त्रविशारदः॥३॥

देवद्विजातिथिप्रेप्सुर्नानाधर्मपरायणः।

प्रजानां पालने सक्तो यथाशास्त्रेण मानदः॥४॥

तत्रैव नारदोऽकस्मान्नृपं द्रष्टुं समागतः।

तं प्रणम्य महात्मानं पूजयामास भक्तितः॥५॥

स्वयं पादस्य संवाहं चकार नृपसत्तमः।

उवाच तं प्रहर्षेण नारदं सर्वगं परम्॥६॥

अजातशत्रुरुवाच

धन्यं मे जन्म पुत्रादि राज्यं निहतकण्टकम्।

धन्यौ च जनकौ ज्ञानं त्वदङ्घ्रियुगदर्शनात्॥७॥

सर्वसारं वदस्व त्वं योगशान्तिप्रदायकम्।

येन संसारदुःखेभ्यो मुच्यते मानवः क्षणात्॥८॥

ततस्तं नारदो योगी गाणपत्याग्रणीर्नृप।

जगाद हर्षसंयुक्तो वाक्यं सारमयं हसन्॥९॥

नारद उवाच

नामैकादशोऽध्यायः—पौष-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

नामैकादशोऽध्यायः—पौष-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

श्रुतं यन् मार्गशुक्लस्थचतुर्थी संज्ञितं मया।

व्रतं तेन महाभाग सन्तृप्तो गुरुसत्तम॥१॥

अधुना पौषमासे या चतुर्थी वरदायिनी।

तस्या माहात्म्यमेवं मे ब्रूहि त्वं मुनिसत्तम॥२॥

वसिष्ठ उवाच

श‍ृणु राजंश्च माहात्म्यं सङ्क्षेपेण वदाम्यहम्।

विस्तरेण तु को वक्तुं समर्थः प्रभवेद् भुवि॥३॥

अवन्तीनगरीमध्येऽवसत्तु ब्राह्मणोत्तमः।

सुदन्त इति विख्यातः सर्वशास्त्रविशारदः॥४॥

राज्ञः पुरोहितः श्रेष्ठः सदा नीतिपरायणः।

धर्मशास्त्रानुसारेण राजानमप्यबोधयत्॥५॥

राजा बृहद्रथो नाम तदाज्ञावशगोऽभवत्।

पालयामास भूमिं स नानाधर्मकरः परः॥६॥

सुदन्तस्याऽभवद् भार्या नाम्ना ख्याता विलासिनी।

बभूव कर्मदोषेण वन्ध्या सा वै पतिव्रता॥७॥

अपत्यं सुषुवे सा यज्जातमात्रं मृतं भवेत्।

तदर्थं व्रतदानादिधर्मं चक्रे च स द्विजः॥८॥

नाऽभवत्तस्य तदपि पुत्रः परमसौख्यदः।

विप्रोऽतिदुःखितः सस्त्रीको जगाम वनं ततः॥९॥

बभ्राम भ्रान्तचित्तोऽसौ यत्र तत्र महामतिः।

मरणे निश्चयं कृत्वा तपोयुक्तो बभूव ह॥१०॥

तत्राऽऽजगाम योगीन्द्रो वामदेवः प्रतापवान्।

यदृच्छाविचरंस्तेन दृष्टः सन्नमितोऽभवत्॥११॥

पूजयित्वा महात्मानं वामदेवं कृताञ्जलिः।

जगाद खेदसंयुक्तः सुदन्तो योगिसत्तमम्॥१२॥

सुदन्त उवाच

द्वादशोऽध्यायः—माघ-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

द्वादशोऽध्यायः—माघ-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

चतुर्थ्या महिमानं च श्रुत्वा हर्षः प्रवर्धते।

न तृप्यामि महायोगिन्नमृतादधिकं मतम्॥१॥

माघे शुक्लचतुर्थी या तस्या माहात्म्यमुत्तमम्।

वद येन जनाः सर्वे भवन्ति सुखभोगिनः॥२॥

वसिष्ठ उवाच

माघी शुक्ला चतुर्थी या तस्यां जातो विनायकः।

कश्यपस्य गृहे साक्षादङ्गारकयुता नृप॥३॥

मुद्गल उवाच

एवमुक्त्वा वसिष्ठस्तं विनायकचरित्रकम्।

कथयामास भो दक्ष देवान्तकवधाश्रितम्॥४॥

श्रुत्वा सोऽपि मुदा युक्तो बभूवाजस्य नन्दनः।

पुनस्तं प्रेरयामास व्रतार्थं मुनिमादरात॥५॥

तस्यादरं स विज्ञाय वसिष्ठस्तमुवाच ह।

हर्षेण महता युक्तो गाणपत्येन्द्रसत्तमः॥६॥

वसिष्ठ उवाच

अत्र ते वर्णयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम्।

श्रुतश्चेत् सर्वदः पूर्णो भविष्यति नरोत्तम॥७॥

कर्णाटे भानुपुर्यां च राजा परमधार्मिकः।

देवविप्रातिथिप्रेप्सुर्नीत्या राज्यं चकार सः॥८॥

शस्त्रास्त्रज्ञो विशेषेण नाम्ना सोमश्च वीर्यवान्।

जित्वा भूमण्डलं सर्वं चक्रे सौराज्यमुत्तमम्॥९॥

भार्या यशोवती तस्य नाम्ना पूर्णपतिव्रता।

धर्मशीला रता दाने बभूवे रूपशालिनी॥१०॥

तस्याऽपि दीर्घकालेन कुर्वतो राज्यमुत्तमम्।

अनावृष्टिभवं दुःखं प्राप्तं परमदारुणम्॥११॥

स तु शौनकनामानं मुनिं सर्वार्थकोविदम्।

ययौ दुःखनिवृत्त्यर्थं गाणपत्यं वने पुरात्॥१२॥

महावनं समासाद्य तं ननाम महामुनिम्।

साष्टाङ्गं च पुरस्तस्य कृताञ्जलिपुटोऽभवत्॥१३॥

उवाच तं मुनिश्रेष्ठं सोमो विनयसंयुतः।

धन्यं मे जन्म कर्माद्यं येन दृष्टो भवान् मुने॥१४॥

वदन्तमेवं राजानमुवाच शौनको मुनिः।

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो न्यस्तस्वपरविभ्रमः॥१५॥

शौनक उवाच

त्रयोदशोऽध्यायः—फाल्गुन-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

त्रयोदशोऽध्यायः—फाल्गुन-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

अधुना ब्रूहि मे विप्र माहात्म्यं फाल्गुनोद्भवम्।

पुण्यं शुक्लचतुर्थीजं न तृप्यामि कथामृतात्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

फाल्गुने शुक्लपक्षे या चतुर्थी वरदा भवेत्।

तस्या माहात्म्यमाद्यं ते सङ्क्षेपेण ब्रवीम्यहम्॥२॥

मालवे नगरं ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम्।

भारकं सर्वधर्मज्ञैर्लोकैस्तत् सङ्कुलं बभौ॥३॥

तत्र हेमाङ्गदो राजा चकार राज्यमुत्तमम्।

जित्वा भूमण्डलं सर्वं शस्त्रास्त्रज्ञो विचक्षणः॥४॥

प्रधानै राजभिः सर्वैर्मान्योऽभूत् सर्वसम्मतः।

पुत्रैस्तेजोयुतैर्युक्तो द्विजदेवातिथिप्रियः॥५॥

ततोऽकस्मात् स राजर्षिः शूलयुक्तो बभूव ह।

उदरे शस्त्रसम्पातैरिव युक्तो रुरोद ह॥६॥

नानायत्नाः कृताः सर्वैः शूलनाशार्थमादरात्।

मन्त्रैश्चौषधिभिः शूलं पिपीडातितरां नृपम्॥७॥

तीर्थदेवादिकं सोऽपि ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।

असेवत ततस्तस्य शूलमुग्रं बभूव वै॥८॥

ततः शूलेन राजाऽतिपीडितो दारुणेन वै।

विषादिभिर्मतिं चक्रे देहत्यागे विशेषतः॥९॥

ततोऽकस्मान् महायोगी पर्वतः सहसाऽऽगतः।

तस्य गेहे तं ननाम स राजा दुःखसंयुतः॥१०॥

ब्राह्मणैः पूजयामास तं सर्वज्ञं विशेषतः।

उवाच दुःखसंयुक्तः शूलपीडां नियम्य सः॥११॥

हेमाङ्गद उवाच

चतुर्दशोऽध्यायः—चैत्र-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

चतुर्दशोऽध्यायः—चैत्र-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

श्रुतं चरित्रं मुख्यं यच्चतुर्थ्याः फाल्गुने मया।

शुक्लायाः सर्वदं योगिन् न तृप्तोऽहं भवामि तु॥१॥

अतो मां चैत्रगाया यद् वरदायाश्चरित्रकम्।

गुरो सुदयया ब्रूहि पावनं सर्वजन्मिनाम्॥२॥

वसिष्ठ उवाच

बङ्गालं नगरं ख्यातं शोभाभद्राख्यमुत्तमम्।

तत्र चन्द्रप्रियो राजा प्रचक्रे राज्यमुत्तमम्॥३॥

शस्त्रास्त्रैः शत्रुसङ्घातान् जित्वा वीरश्रिया युतः।

सागरान्तां धरित्रीं स चकार वशवर्तिनीम्॥४॥

सामन्ता वशगाः सर्वे चक्रुः सेवादिकं नृपाः।

तस्य राज्ये प्रजाः सर्वाः स्वस्वधर्मपरायणाः॥५॥

स्वयं धर्मपरो राजा नीत्या वर्णाश्रमादिषु।

संस्थितान् रक्षयंश्चैव सदा हीनानदण्डयत्॥६॥

चौराणां न भयं तत्र स्वस्वव्यापारकारिणाम्।

तथाऽपि रोगसंयुक्ता नरा नार्योऽभवन् हि वै॥७॥

वन्ध्यादिदोषसंयुक्ता जनाः सर्वे समाययुः।

राजानं सर्वनीतिज्ञं पप्रच्छुश्चेष्टितं महत्॥८॥

नागरादय ऊचुः

पञ्चदशोऽध्यायः—वैशाख-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

पञ्चदशोऽध्यायः—वैशाख-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

अधुना शुक्लगायास्तु वैशाखे चरितं वद।

चतुर्थ्याः शुभदं पूर्णं न तृप्यामि कथामृतात्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

गुर्जरे सर्वशोभाढ्यं नगरं भद्रकं परम्।

तत्र राज्यं चकारैव राजा ब्रह्मप्रियो महान्॥२॥

सर्वशास्त्रार्थसम्पन्नो यज्वा दानप्रियः सदा।

देवद्विजातिथिप्रेप्सुः शस्त्रास्त्रे पारगोऽभवत्॥३॥

सर्वान् राज्ञो वशे कृत्वा पृथिवीमण्डलाधिपः।

बभूव बलसम्पन्नः सर्वमान्यो महामतिः॥४॥

तस्य पत्नी मृता सद्यो रजो दर्शनमात्रतः।

द्वितीया च कृता पत्नी समशीला नृपेण ह॥५॥

साऽपि तद्वन् मृता राजन्नेवं पञ्च मृतास्ततः।

पत्न्योऽभवन् सुदुःखार्तो राजा ब्रह्मप्रियोऽभवत्॥६॥

राज्यं निक्षिप्य राजर्षिः प्रधानेषु ययौ वनम्।

स्वगुरुं श्वेतकेतुं स प्रणम्य पुरतः स्थितः॥७॥

श्वेतकेतुः स्वशिष्यं तमासनादिषु मानदम्।

संस्थाप्य कुशलत्वेन मानयामास हर्षितः॥८॥

भोजयित्वा स राजानं महत् पप्रच्छ कारणम्।

किमर्थं राजशार्दूल कृतमागमनं त्वया॥९॥

वद तत् कारणं मुख्यं तत् करिष्येऽहमादरात्।

ममाश्रमे त्वमेकाकी राज्यं त्यक्त्वा समागतः॥१०॥

एवं पृष्टः स राजर्षिस्तं प्रणम्य कृताञ्जलिः।

जगाद सर्वं वृत्तान्तं पत्नीनाशात्मकं स्वयम्॥११॥

तच्छ्रुत्वा गाणपत्यश्च श्वेतकेतुर्महातपाः।

ध्यानेनालोक्य तं भूपं जगाद क्रोधसंयुतः॥१२॥

श्वेतकेतुरुवाच

षोडशोऽध्यायः—ज्येष्ठ-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

षोडशोऽध्यायः—ज्येष्ठ-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

श्रुतं वैशाखमासे वै शुक्लायाः फलमुत्तमम्।

चतुर्थ्या अधुना योगिन् ज्येष्ठशुक्लां वद प्रभो॥१॥

वसिष्ठ उवाच

आन्ध्रे शेषपुरे राजन् राजाऽभूत् कर्दमाभिधः।

शस्त्रास्त्रनिपुणोऽत्यन्तं नानाधर्मपरायणः॥२॥

वशं भूमण्डलं यस्य समुद्रान्तं बभूव ह।

तेजसा धर्मनीत्या वै ह्यतुलो यशसाऽभवत्॥३॥

दैवयोगेन तस्याऽभूत् प्रमेहश्चाऽतिदारुणः।

अग्निवद् दाहको देहे पापेन प्रेरितः परः॥४॥

तेनातिपीडितो राजा मूत्रितुं न शशाक सः।

रुरोद कर्दमो भूत्वा सदा दाहयुतो भृशम्॥५॥

नानोपायाः कृतास्तेन शान्तो रोगो बभूव न।

ततो राज्यं परित्यज्य सस्त्रीकः स ययौ वनम्॥६॥

वनाद्वनान्तरं गत्वा महोग्रं भयवर्धनम्।

सिंहव्याघ्रादियुक्तं च मरणाय रुरोद ह॥७॥

तत्राऽऽजगाम विप्रेन्द्रो भरद्वाजो महायशाः।

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय सस्त्रीकः प्रणनाम सः॥८॥

स हि बध्वा करपुटं तत्पुरः संस्थितोऽभवत्।

ततोऽतिदाहसंयुक्तः पपात च रुरोद सः॥९॥

तादृशं नृपनाथं स दृष्ट्वा योगीन्द्रसत्तमः।

ध्यानेनालोक्य राजानमुवाच दयया युतम्॥१०॥

भरद्वाज उवाच

सप्तदशोऽध्यायः—आषाढ-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

सप्तदशोऽध्यायः—आषाढ-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

वद ब्रह्मंश्च शुक्लाया आषाढे चरितं महत्।

चतुर्थ्या नैव तृप्यामि कथां श्रुत्वा सुसिद्धिदाम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

मैथिले विषये राजन्नगरं गण्डकी महत्।

तत्र राज्यं भद्रसेनश्चकारामिततेजसा॥२॥

शस्त्रास्त्रनिपुणोऽत्यन्तं परराष्ट्रावमर्दनः।

जित्वा भूमण्डलं सर्वं समुद्रवलयाङ्कितम्॥३॥

राज्यं चकार धर्मेण नीत्या दण्डेन भूमिप।

यज्वा विनीतको मानी द्विजदेवातिथिप्रियः॥४॥

वशगाः सर्वराजानः सेवन्ते स्म नराधिपम्।

अपारसेनया युक्तं करदा इतरेऽभवन्॥५॥

तस्य राज्ये शुका राजन् शलभा मूषकास्तथा।

अपारा भक्षयन्ति स्म धान्यं वस्त्रादिकं बलात्॥६॥

तेषां नाशार्थमत्यन्तं भद्रसेनः प्रतापवान्।

अस्त्रैर्यत्नपरो भूत्वा मारयामास तान् बहून्॥७॥

अग्न्यस्त्रेण समन्तात्तान् दग्धानपि च तादृशान्।

ददर्श पुनरुत्पन्नांस्ततो राजाऽतिविस्मितः॥८॥

यत्र तत्र गृहान्तेषु चेरुस्ते शलभादयः।

अशक्तः स वने गत्वा बभूव ह सुदुःखितः॥९॥

उपोषणपरो राजा तताप तप उत्तमम्।

शिवं स्मृत्वा स तुष्टावापूज्य रौद्रेण भावतः॥१०॥

गते वर्षे महायोगी बकदाल्भ्यः समाययौ।

तं देशं दैवयोगेन ददर्शाऽसौ भ्रमन्नृपम्॥११॥

राजा तं पूजयामास सम्भोज्य नयसंयुतः।

पप्रच्छ योगिनं तत्र दुःखयुक्तेन चेतसा॥१२॥

भद्रसेन स्वाच

नामाष्टादशोऽध्यायः—श्रावण-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

नामाष्टादशोऽध्यायः—श्रावण-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

श्रावणे वरदायाश्च माहात्म्यं वद विस्तरात्।

न तृप्यामि कथां श्रुत्वा ब्रह्मभूयप्रदां प्रभो॥१॥

वसिष्ठ उवाच

अङ्गदेशे पुरं श्रीमच्छततारं बभूव ह।

राजा राज्यं चकाराश्वसेनसंज्ञोऽपि तत्र हि॥२॥

धर्मेण नीतियुक्तेन नानादानपरायणः।

देवविप्रातिथिप्रेप्सुर्बभूवातिपराक्रमी॥३॥

नानाव्रतपरो राजा यज्वा तेजस्विनां वरः।

शस्त्रास्त्रैः पृथिवीं सर्वां जिग्ये बलसमन्वितः॥४॥

सार्वभौमः स विख्यातस्त्रिलोकीकीर्तिकारकः।

राज्ञः सर्वान् वशे चक्रे सेवकान् करदायिनः॥५॥

एवं राज्यं वशं कृत्वा भूतलं स चकार ह।

ततोऽकस्माज्ज्वरस्तस्य समुत्पन्नोऽतिदाहकः॥६॥

ज्वरेण पीडितोऽत्यन्तं निशि निद्रां न चाऽलभत्।

नानोपायांश्चकाराऽसौ ज्वरहीनो बभूव न॥७॥

एवं वर्षे गते पूर्णे सोऽस्थिचर्मावशेषितः।

अत्यन्तदुःखितो राजा विललाप भृशातुरः॥८॥

विषेण देहपातार्थमुद्यतोऽभून् महीपतिः।

जगाम सहसा तत्र देवलो योगिसत्तमः॥९॥

तं दृष्ट्वा प्रणनामाथ पूजयामास बान्धवैः।

भुक्त्वा तृप्तं जगादेदं वचनं साधुमार्गवित्॥१०॥

अश्वसेन उवाच

एकोनविंशोऽध्यायः—मलमास-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

एकोनविंशोऽध्यायः—मलमास-शुक्ल-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

वद ब्रह्मन् मले मासे चतुर्थी या समागता।

वरदा चरितं तस्याः सर्वसिद्धिप्रदायकम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

अत्र ते कथयिष्यामि चेतिहासं पुरातनम्।

चतुर्थी महिमायुक्तं श्रवणात् सर्वदं परम्॥२॥

आन्ध्रे राजा सुषेणश्च चकार राज्यमुत्तमम्।

नगरे चम्पके भूप शस्त्रास्त्रे पारगो मतः॥३॥

नीत्या धर्मेण कीर्त्या च दानेन यश आर्जयत्।

देवविप्रातिथिप्रेप्सुर्यज्वा व्रतपरायणः॥४॥

जित्वा भूमण्डलं सर्वं राज्यं चकार धर्मतः।

राजानः करदाः सर्वे सेवां चक्रुर्महीपतेः॥५॥

तस्य राज्ये महा सर्पा बभक्षुस्तज्जनान् सदा।

यत्र तत्राऽचरन् क्षुब्धाः सर्पाः परमदारुणाः॥६॥

जनैः कुत्र महीपाल प्रगन्तुं नैव शक्यते।

तथैव दुःखितैः स्थातुं वनेषु च गृहेषु च॥७॥

राजा तथैव दुःखार्तो महाभयपरायणः।

नागानां शान्तये सर्वैः पञ्चमी साधिताऽभवत्॥८॥

तथा स्म न शमं यान्ति नागाः परमदारुणाः।

नानापुण्यानि तीर्थानि जनाश्चक्रुर्विशेषतः॥९॥

तथाऽधिकं ययुः क्रूरा नागाः सर्वत्र भूमिषु।

राजेन्द्रः खगुरुं तत्र जैमिनिं शरणं ययौ॥१०॥

तं प्रणम्य पुरस्तस्य संस्थितः स कृताञ्जलिः।

तं मुनिर्मानयामासाऽऽसनदानाद्विशेषतः॥११॥

पप्रच्छ विनयेनैव युक्तं किमर्थमागतः।

सुषेणः स तथोवाच निःश्वस्य मुनिपुङ्गवम्॥१२॥

सुषेण उवाच

विंशोऽध्यायः—माघ-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

विंशोऽध्यायः—माघ-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

संश्रुत्य वरदाया वै माहात्म्यं सर्वदं परम्।

अत्यन्तं कृतकृत्योऽहं जातो नास्त्यत्र संशयः॥१॥

नानेन सदृशं किञ्चिद्व्रतं सर्वार्थदं परम्।

धन्यास्ते पुरुषा विप्र चतुर्थीव्रतकारकाः॥२॥

अधुना सङ्कटायाश्च माहात्म्यं वद विस्तरात्।

न तृप्यामि सुधारूपां कथां श्रुत्वा समासतः॥३॥

मुद्गल उवाच

एवं पृष्टो महायोगी वसिष्ठस्तमुवाच ह।

तच्छृणुष्व प्रजानाथ श्रवणानन्ददायकम्॥४॥

वसिष्ठ उवाच

तव भावं विदित्वाऽहं सन्तुष्टो नृपसत्तम।

पुण्यवानसि येन त्वं गणेशे भक्तिमानसि॥५॥

न ह्यल्पपुण्ययोगेन गणेशस्य महात्मनः।

कथायां जायते प्रीतिर्धन्योऽस्यत्र न संशयः॥६॥

कथां श‍ृणु महाभाग चतुर्थीसंश्रितां पराम्।

कृष्णपक्षे महापुण्यां सर्वसिद्धिप्रदायिनीम्॥७॥

अत्र ते कथयिष्यामि चेतिहासं पुरातनम्।

महापुण्यप्रदः पूर्णश्रवणात् पठनाद् भवेत्॥८॥

सहस्राख्ये पुरे राजन् शूरसेनो महीपतिः।

सभायां गानसंयुक्तो बभूवे भूपसेवितः॥९॥

तत्राऽकस्माद्विमानं वै पतितं ज्वलनप्रभम्।

तद् दृष्ट्वा परमाश्चर्यं ज्ञातुं दूतानचोदयत्॥१०॥

दूतैः संज्ञापितो राजा विमानं द्रष्टुमुत्सुकः।

स ययौ नगरप्रान्ते पुरवासिभिरावृतः॥११॥

तत्रेन्द्रं देवयुक्तं स दृष्ट्वा विस्मितमानसः।

प्रणनाम पदा गत्वा दण्डवत् पृथिवीतले॥१२॥

पुनरुत्थाय राजाऽसौ कृत्वा करपुटं शनैः।

हर्षयुक्त उवाचेदं वचनं भक्तिसंयुतः॥१३॥

शूरसेन उवाच

नामैकविंशतितमोऽध्यायः—फाल्गुन-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

नामैकविंशतितमोऽध्यायः—फाल्गुन-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

ब्रह्मन् श्रुत्वा च वै माघी सङ्कष्टीजं सुविस्मितः।

माहात्म्यं सर्वदं पुण्यं सर्वसङ्कटहारकम्॥१॥

फाल्गुने कृष्णपक्षे या चतुर्थी सङ्कटी मता।

तस्याश्चरित्रमेवं मे कथयस्व कृपानिधे॥२॥

वसिष्ठ उवाच

पौलस्त्यो रावणः प्रोक्तस्तपस्तप्त्वा सुदारुणम्।

वरं लब्ध्वा त्रिलोकस्य राज्यं चक्रे महाबलः॥३॥

प्रधानेषु समाक्षिप्य राज्यं राक्षससत्तमः।

एकान्ते निर्जने गत्वा ध्यानसंस्थो बभूव ह॥४॥

वेदोपनिषदि प्रोक्तं ब्रह्म वेदान्तपारगम्।

ध्यायति स्म विचारज्ञो ज्ञानयोगपरायणः॥५॥

एवं बहौ गते काले न लेभे ज्ञानमुत्तमम्।

तदा खेदसमायुक्तः सोऽतिष्ठच्छङ्करं स्मरन्॥६॥

ततः शिवेन तत्रैव प्रेषितो नारदो मुनिः।

तं दृष्ट्वा नारदं रक्षः प्रणनाम कृताऽन्जलिः॥७॥

पप्रच्छ खेदसंयुक्तो नारदं योगिनां वरम्।

स्वामिन् ज्ञानप्रदं किञ्चिद्वदस्व करुणायुतः॥८॥

ज्ञानार्थं ध्याननिष्ठोऽहं नित्यं तिष्ठामि चादरात्।

न लेभे तन् महत् ज्ञानं किं करोमि महामुने॥९॥

नारद उवाच

द्वाविंशोऽध्यायः—चैत्र-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

द्वाविंशोऽध्यायः—चैत्र-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

चैत्रकृष्णचतुर्थी या तां मे वद महामुने।

न तृप्यामि गणेशस्य कथां श्रुत्वा सुखप्रदाम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

अत्र ते कथयिष्यामि चेतिहासं पुरातनम्।

चतुर्थीमहिमायुक्तं सर्वसिद्धिप्रदायकम्॥२॥

कलिङ्गे नृपवर्यश्चोग्रसेनो धर्मतत्परः।

यज्वा दानपरो नित्यं धर्मात्मा शंसितव्रतः॥३॥

शस्त्रास्त्रकुशलो धीमान् सत्यवाक् नीतिसंयुतः।

जित्वा राजगणान् सर्वांश्चकार राज्यमुत्तमम्॥४॥

तस्य राज्ये नृपश्रेष्ठ बभक्षुः सर्वमानवान्।

अपारास्तत्पुरे व्याघ्राः समागत्य महाबलाः॥५॥

उग्रसेनश्च शस्त्रैस्तान् जघान नृपसंयुतः।

तथा स्म न शमं यान्ति व्याघ्रा दैवोद्भवा यथा॥६॥

लोकाः सम्पीडिता व्याघ्रैर्निनिन्दुस्तं नृपं तदा।

पापकर्मा नृपोऽयं वै प्रजाभ्यो दुःखदायकः॥७॥

धर्मयुक्तो यदा राजा प्रजास्तत्र सुखे रताः।

किं कर्तव्यं प्रजाभिश्च दुष्टे राजनि नित्यदा॥८॥

स राजर्षिर्दूतमुखाच्छ्रुत्वा दुःखसमन्वितः।

ययौ वनं प्रधानेषु राज्यं त्यक्त्वा सुदारुणम्॥९॥

तत्र गत्वा स एकान्ते तताप तप उत्तमम्।

सूर्यं ध्यात्वा च सौरैस्तं तोषयामास नित्यदा॥१०॥

निराहारपरो राजा गते वर्षे बभूव ह।

अस्थिचर्मावशेषः स तथाऽपि तप आचरत्॥११॥

ततो ब्राह्मणरूपेण रविस्तं प्रजगाम ह।

राजा प्रणम्य तं विप्रं फलैरापूजयत्ततः॥१२॥

फलानि भक्षयित्वा स उवाच राजसत्तमम्।

तपः किमर्थं राजन् ते देहं शोषयसे वद॥१३॥

उग्रसेनस्ततो विप्रं तमुवाच कृताञ्जलिः।

दुःखेन महता युक्तो निःश्वस्य स पुनः पुनः॥१४॥

उग्रसेन उवाच

त्रयोविंशोऽध्यायः—वैशाख-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

त्रयोविंशोऽध्यायः—वैशाख-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

वैशाखे कृष्णगायास्त्वं चतुर्थ्या वद साम्प्रतम्।

माहात्म्यं मुनिशार्दूल न तृप्यामि समासतः॥१॥

वसिष्ठ उवाच

अगस्त्यो मुनिमुख्यश्च समुद्रशोषणे रतः।

न शशाक महातेजा ब्रह्माणं शरणं ययौ॥२॥

ब्रह्मणा नोदितः सोऽपि चकार व्रतमुत्तमम्।

वैशाखे कृष्णपक्षे स चतुर्थ्यां विधिपूर्वकम्॥३॥

ज्ञात्वा माहात्म्यमुग्रं स नित्यं मन्त्रपरायणः।

शौक्लं कार्ष्णं व्रतं सर्वैश्चकार मुनिसत्तमैः॥४॥

दशरथ उवाच

तपस्तेजोयुतः साक्षादगस्त्यः सर्वशास्त्रवित्।

व्रतहीनः कथं सोऽपि कुण्ठितश्च महाद्युतिः॥५॥

वसिष्ठ उवाच

श‍ृणु राजन् महाभाग सम्यक् पृष्टं विचक्षण।

अधुना तस्य माहात्म्यं कथयामि समासतः॥६॥

अगस्त्यस्तपसा युक्तो बभूवाऽतीव दारुणः।

न समस्तेन राजेन्द्र ब्राह्मणेषु तपस्विषु॥७॥

न व्रतं तेन तदपि कृतमज्ञानभावतः।

ब्रवीमि कारणं तत्र श‍ृणु संशयनाशनम्॥८॥

वेदशास्त्रपुराणेषु कर्म नानाविधं नृप।

कथितं तच्च सर्वं तु कर्तुं केन प्रशक्यते॥९॥

स्वेच्छया कर्मणः कर्ता स्वयं भवति मानवः।

तत्र मार्गं प्रवक्ष्यामि श‍ृणुष्व सुसमाहितः॥१०॥

नित्यं नैमित्तिकं कर्म द्विविधं शास्त्रमार्गतः।

तत्रागस्त्यश्चकाराऽसौ नित्यं कर्म महीपते॥११॥

अन्यव्रतादिकं सर्वं त्यक्त्वा विधिसमन्वितः।

तपस्सु तत्परो नान्यदजानात् स तपोधनः॥१२॥

अतस्तेन व्रतं मुख्यं न धृतं राजसत्तम।

न समर्थेन शास्त्रेऽन्यच्छृणुष्व कथयामि ते॥१३॥

गणेशभजनं मुख्यं सर्वेषां नात्र संशयः।

सर्वसिद्धिकरं प्रोक्तं वेदादिषु विशेषतः॥१४॥

राजशार्दूल तदपि नराः संस्कारहीनकाः।

नाभजंस्तं गणेशानं ब्रह्मणां नायकं परम्॥१५॥

तपसा दग्धपापश्च पुण्यराशिः प्रजायते।

तदा रुचिर्भवेत् तत्र गणेशे भक्तिसंयुता॥१६॥

अतोऽयं तपसा युक्तोऽगस्त्यस्तेजस्विनां वरः।

जातः पात्रं विजानीहि ज्ञाने गाणेशसंज्ञिते॥१७॥

अगस्त्यः क्रोधसंयुक्तो नृप वातापिरक्षकम्।

समुद्रं तं शोषयितुं क्षोभयामास चोद्यतः॥१८॥

तत्राऽतिकुण्ठितो जातस्तदर्थं विस्मितः स्वयम्।

गत्वा ब्रह्माणमानम्य वचनं स जगाद ह॥१९॥

अगस्त्य उवाच

चतुर्विंशोऽध्यायः—ज्येष्ठ-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

चतुर्विंशोऽध्यायः—ज्येष्ठ-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

माहात्म्यं तच्छ्रुतं मुख्यं मया वैशाखके परम्।

सङ्कष्टीसम्भवं मुख्यं न तृप्तस्तदपि प्रभो॥१॥

अतो ज्येष्ठे चतुर्थी या सङ्कष्टी मुनिसत्तम।

तस्याश्चरितमेवं मे वद पूर्णं समासतः॥२॥

वसिष्ठ उवाच

निषधेषु महाभागो नलो नामाऽभवन्नृपः।

तेजस्वी शस्त्रसम्पन्नः शास्त्रज्ञश्च बभूव ह॥३॥

रूपवान् धनसम्पन्नश्चतुरङ्गबलान्वितः।

शस्त्रास्त्रैर्भूमिपालांश्च बभौ जित्वा महाबलान्॥४॥

सामन्ता वशगा यस्य करदा इतरे नृपाः।

सार्वभौमो महाराजः शशास पृथिवीमिमाम्॥५॥

धर्मेण दानशीलेन नीत्या त्यागेन भूमिपः।

यशसा पूरयामास त्रैलोक्यं स चराचरम्॥६॥

इन्द्रलोके विधेर्लोके कैलासे वैष्णवे पदे।

यस्य वार्तां प्रचक्रुस्ते धर्मशीलस्य देवपाः॥७॥

त्रिलोकीगमने सक्तः साधुदर्शनतत्परः।

देवविप्रातिथिप्रेप्सुर्दीनान्धादीनपालयत्॥८॥

दमयन्ती महाभागा रूपेणाऽप्रतिमा भुवि।

भार्या यस्य विशालाक्षी जगन्मोहकरी बभौ॥९॥

गुणा वर्णयितुं नैव शक्यास्तस्य महात्मनः।

पुण्यश्लोकः स वै राजा कलिं जिग्ये महायशाः॥१०॥

कदाचिद्वनगेनैव भ्रात्रा कलिवशेन सः।

जितो द्यूतेन राज्यं त्यक्त्वा वनं स जगाम ह॥११॥

तत्राऽपि कलिना मत्स्यमिषेणैव महासती।

प्रेरितेन नलेनाऽसौ त्यक्ता नृप वनान्तरे॥१२॥

अर्धवस्त्रधरा साऽपि दमयन्ती पितुर्गृहे।

नानादुःखसमायुक्ता जगाम नलवर्जिता॥१३॥

गृप्तरूपेण वर्षाणि त्रीणि क्रमणलालसः।

नलो बभ्राम तेजस्वी वने वस्त्रार्धधारकः॥१४॥

धर्मशीलं स राजानं कलिना पीडितं परम्।

दृष्ट्वा मुनिवरस्तत्र नारदः प्रजगाम ह॥१५॥

तं दृष्ट्वा लज्जितो राजा प्रणनाम कृताञ्जलिः।

लज्जितं तं समाज्ञाय नारदः स उवाच ह॥१६॥

नारद उवाच

पञ्चविंशोऽध्यायः—आषाढ-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

पञ्चविंशोऽध्यायः—आषाढ-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

आषाढे सङ्कटी प्रोक्ता चतुर्थी चरितं शुभम्।

तस्या वद महायोगिन् सर्वदं पापनाशनम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

अत्र ते कथयिष्यामि चेतिहासं पुरातनम्।

सर्वसिद्धिकरं पूर्णं सेवितं चेन्नृपात्मज॥२॥

वृत्रेण पीडितोऽत्यन्तं महेन्द्रश्चिन्तयान्वितः।

वने वसत्तु सन्त्रस्तस्त्यक्त्वा राज्यादिकं पुरा॥३॥

मुनयः श्रुतिभिर्हीना भ्रष्टाचाराः समन्ततः।

अतिष्ठंस्ते भयोद्विग्ना वर्णाः सर्वे तथा नृप॥४॥

कर्मखण्डनभावेन देवाः परमविह्वलाः।

उपोषणपरा भूत्वाऽतिष्ठंस्ते मरणोन्मुखाः॥५॥

गिरेर्गुहासु संस्थास्ते ददृशुर्मुनिपुङ्गवम्।

विशेषज्ञं गृत्समदं योगिनां गुरुमागतम्॥६॥

तं दृष्ट्वा दण्डवत् सर्वे प्रणेमुश्चेन्द्रमुख्यकाः।

पप्रच्छुः पूजयित्वा तं स्वासने संस्थितं मुनिम्॥७॥

इन्द्र उवाच

दृष्टिर्धन्या जन्म धन्यं पिता माता व्रतादिकम्।

यज्ञो ज्ञानादिकं मे वै त्वदङ्घ्रेर्दर्शनात् प्रभो॥८॥

तव दर्शनमात्रेण कल्याणं नो भविष्यति।

साक्षाद्योगीश्वरस्यैव सर्वसिद्धिप्रदस्य च॥९॥

वृत्रासुरेण दुष्टेन निर्जिता वयमेव च।

राज्यं त्यक्त्वा वने विप्र तिष्ठामः पशवो यथा॥१०॥

अत्रातिकर्मनाशेनोपोषणेन समन्विताः।

मरिष्यामो न सन्देहस्तत्र किं दर्शनं भवेत्॥११॥

तथाऽपि पुण्ययोगेन प्राप्तं ते दर्शनं परम्।

वद ब्रह्मन् दयां कृत्वा वृत्रनाशकरं महत्॥१२॥

जगत् सर्वं महायोगिन् भ्रष्टाचारं कृतं सदा।

किं पश्यसि सुसंहारे प्राप्ते योगीन्द्रसत्तम॥१३॥

वसिष्ठ उवाच

षड्विंशोऽध्यायः—श्रावण-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

षड्विंशोऽध्यायः—श्रावण-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

श्रावणे कृष्णपक्षे या चतुर्थी सङ्कटी भवेत्।

माहात्म्यं वद तस्या मे सर्वेभ्यः सुखदायकम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

इतिहासं प्रवक्ष्यामि श्रावणे सङ्कटीभवम्।

श्रवणात् सुखदः पूर्णो भवते पठनात्तथा॥२॥

चन्द्रवंशे समुत्पन्नो युधिष्ठिरः प्रतापवान्।

धर्मशीलो वदान्यश्च मान्यान् मानयिता भृशम्॥३॥

साक्षाद्धर्मावतारश्च सत्यवाक् करुणायुतः।

पाण्डुपुत्रो महातेजाः प्रजापालनतत्परः॥४॥

द्रौपद्या भ्रातृभिश्चैव सहितः सर्वसम्मतः।

कुन्त्या मात्रा महाभागो विख्यातः सर्वमण्डले॥५॥

कृष्णो यस्य सहायोऽभूत् सदा वृष्णिकुलोद्भवः।

साक्षान्नारायणः श्रीमान् भूभारहरणे रतः॥६॥

एकदा स्वगृहे राजा संस्थितो राजभिर्वृतः।

राजसूयं महायज्ञं कृत्वा कृष्णविवर्जितः॥७॥

धृतराष्ट्रेण तत्रैव प्रेषितो विदुरः स्वयम्।

आजगाम स तं दृष्ट्वा मानयामास कुन्तिजः॥८॥

भोजितं परमान्नेन विदुरं सदसि स्थितम्।

तमुवाच महाभागो हर्षितः स युधिष्ठिरः॥९॥

धन्यं मे जन्म कर्मादि त्वदङ्घ्रियुगदर्शनात्।

वयं पाल्याः सदा तात त्वया धर्मभृता प्रभो॥१०॥

कुशलं स्वजनानां ते किमर्थं त्वं समागतः।

वद मे सकलं पूर्णं वृत्तान्तं धृतराष्ट्रगम्॥११॥

विदुर उवाच

सप्तविंशोऽध्यायः—भाद्रपद-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

सप्तविंशोऽध्यायः—भाद्रपद-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

भाद्रकृष्णचतुर्थ्यास्त्वं माहात्म्यं वद भो मुने।

न तृप्यामि कथां श‍ृण्वन् सर्वसिद्धिप्रदायिनीम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

द्राविडे राजशार्दूलो बभूव परमद्युतिः।

वीरसेनो यशोयुक्तः सार्वभौमो महाबलः॥२॥

नीतिज्ञो नीतियुक्तश्च चक्रे सौराज्यमुत्तमम्।

सर्वान् राज्ञो वशे कृत्वा करभारेण संयुतान्॥३॥

धर्मशीलः सदानन्दं चाददाद् भक्तिसंयुतः।

क्षुधितं न नरं नारीमसहत् सुखकारकः॥४॥

पुत्रानिव प्रजाः सर्वाः पालयामास यत्नतः।

अपुत्रो दैवयोगेन बभूव परवीरहा॥५॥

पुत्रार्थं यत्नमत्यन्तं जपहोमादिभिः सदा।

चकार तीर्थक्षेत्रादि विधाने तादृशोऽभवत्॥६॥

एवं बहौ गते काले पुत्रो नासीन् महीपते।

ततोऽतिदुःखितो राजा राज्यं त्यक्त्वा ययौ वनम्॥७॥

सस्त्रीकः स वने राजा बभ्राम यत्र तत्र ह।

ततो महावनं गत्वा पपात क्षुधयान्वितः॥८॥

सुमन्तुस्तत्र विप्रर्षिः समिदर्थं समाययौ।

नृपं दृष्ट्वा दयायुक्त आययौ तं निरीक्षितुम्॥९॥

वेदवेदाङ्गवित् साक्षात् सर्वशास्त्रप्रवर्तकः।

पुराणज्ञो महायोगी व्यासशिष्यः प्रतापवान्॥१०॥

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रणनाम महामुनिम्।

वीरसेनः प्रहर्षेण सस्त्रीकः संयुतो नृपः॥११॥

करसम्पुटमुत्थाय पुरः कृत्वा महामुनेः।

तं जगाद विशेषज्ञं राजा वचनमुत्तमम्॥१२॥

वीरसेन उवाच

अष्टाविंशोऽध्यायः—आश्विन-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

अष्टाविंशोऽध्यायः—आश्विन-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

माहात्म्यं यद्वद ब्रह्मन्नाश्विने कृष्णके महत्।

चतुर्थीजं विशेषेण न तृप्तोऽहं भवामि वै॥१॥

वसिष्ठ उवाच

इतिहासं प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिप्रदायकम्।

अत्र तेन महाराज श‍ृणु तृप्तो भविष्यसि॥२॥

पार्वतीशङ्कराभ्यां च तपसाऽऽराधितोऽभवत्।

दिव्यवर्षसहस्रेण गणेशः पुत्रतां गतः॥३॥

कार्तिकेयस्तथा जातः स्ववीर्यात् स्नेहकारकः।

न तथा प्रीतिरुत्पन्ना गणेशे च तयोरभूत्॥४॥

कार्तिकेयो गणेशानं स्पर्धते नित्यमादरात्।

विवाहो मे पुरा पश्चात्तवापि स्म भविष्यति॥५॥

एवं स्पर्धयतोर्वीक्ष्य पुत्रयोः पार्वतीशिवौ।

विचारं चक्रतुस्तत्र विवाहार्थं महामते॥६॥

अयं विघ्नेश्वरः साक्षाद्ब्रह्मरूपो न संशयः।

क्षोभितश्चेत् पदभ्रष्टं करिष्यति विशेषतः॥७॥

साक्षात् पुत्रं समुत्पन्नं स्कन्दं सन्त्यज्य विघ्नपम्।

ज्येष्ठं विवाहयेच्चेद्वा सेनानीः कोपितो भवेत्॥८॥

त्यक्त्वा स्वपुत्रं सेनान्यं विवाहो नैव शोभते।

अतः कपटरूपेण कर्तव्यं कार्यमुत्तमम्॥९॥

ततः शिवो गणेशानं स्कन्दं चैवाऽब्रवीद् वचः।

धराप्रदक्षिणां कृत्वा य आदौ सुसमागतः॥१०॥

पूर्वं विवाहकं तस्य करिष्यामि न संशयः।

ततस्तं गणनाथस्तु जगाद वचनं हितम्॥११॥

ज्येष्ठं मां किं परित्यज्य प्रभो वदसि शङ्कर।

वेदहीनं तथा मेऽस्तु भवदाज्ञां करोम्यहम्॥१२॥

स्थूलदेहधरोऽहं मे वाहनं मूषको मतः।

पृथ्वीप्रदक्षिणां कर्तुं न शक्नोमि सदाशिव॥१३॥

एवमुक्त्वा गणाधीशः स्वगृहे संस्थितोऽभवत्।

जगाम स्कन्द आरुह्य मयूरं हर्षसंयुतः॥१४॥

पृथ्वीप्रदक्षिणायां स रतः स्कन्दः स वेगवान्।

चकार मायया तत्र गणेशः कौतुकं महत्॥१५॥

सम्पूज्य पार्वतीं शङ्करं चकार प्रदक्षिणाम्।

उवाच शङ्करं तत्र विवाहो मे विधीयताम्॥१६॥

प्रदक्षिणा कृता येन पितुर्मातुः सदाशिव।

पृथ्वीप्रदक्षिणा तेन कृता शास्त्रे न संशयः॥१७॥

श्रुत्वा गणपतेर्वाक्यं कम्पितः शङ्करोऽब्रवीत्।

करोमि ते विवाहं वै क्रोधं मा कुरु पुत्रक॥१८॥

तत एकान्तगं शम्भुं पार्वती प्रेमविह्वला।

उवाच कार्तिकेयं किं त्यक्त्वा ढुण्ढिः स मानितः॥१९॥

ततस्तां शङ्करो वाक्यं जगाद श‍ृणु पार्वति।

अयं क्रुद्धश्च सर्वस्वं हरत्यत्र न संशयः॥२०॥

अतः स्नेहं परित्यज्य रक्ष धर्मं सनातनम्।

नाऽयं पुत्रो महादेवि ब्रह्मभूतः समागतः॥२१॥

एवमुक्त्वा सतीं शम्भुविवाहमकरोत्ततः।

गणेशस्य विधानेन हृदयेनाविदूयता॥२२॥

सिद्धे विवाहके पूर्णे कार्तिकेयः समागतः।

तत्र विघ्नकरो विघ्नं चकार परमाद्भुतम्॥२३॥

नारदः सहसाऽऽगत्य कार्तिकेयमुवाच ह।

विवाहकृत्यमेतस्य पित्रा मात्रा कृतं पुरा॥२४॥

त्वां वञ्चयित्वा सेनानीः कृतं कर्म जुगुप्सितम्।

नावलोक्यं मुखं मातुः पितुश्चापि त्वया कदा॥२५॥

एवमुक्त्वा गतो विप्रो नारदः कलहप्रियः।

स्कन्दो निःश्वस्य तस्मात् स ययौ श्रीशैलपर्वतम्॥२६॥

ज्ञात्वा पुत्रस्य वृत्तान्तं पार्वतीशङ्कराविमम्।

शोधार्थं तत्र शैले तौ गतौ ज्ञात्वा पपाल सः॥२७॥

क्रौञ्चे स्कन्दं स्थितं ज्ञात्वा पार्वतीशङ्करौ नृप।

शोकसंविग्नचित्तौ तौ विलापं चक्रतुः पुरा॥२८॥

तत्राऽऽजगाम विप्रेन्द्रो मुद्गलः सर्वमुद्गलः।

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय पूजयामासतुर्मुनिम्॥२९॥

सुखासीनं महाभाग उवाच शोकसङ्कुलः।

भगवन् सर्वतत्त्वज्ञ वद मां शोकनाशनम्॥३०॥

स्कन्दसंयोगदं पूर्णमुपायं तं करोम्यहम्।

रुरोद पार्वती तत्र ततस्तौ मुनिरब्रवीत्॥३१॥

मुद्गल उवाच

एकोनत्रिंशोऽध्यायः—कार्तिक-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

एकोनत्रिंशोऽध्यायः—कार्तिक-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

कार्तिके कृष्णपक्षे या चतुर्थी सङ्कटी मता।

माहात्म्यं वद तस्यास्त्वं सर्वपापहरं परम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

अत्र ते कथयिष्यामि चेतिहासं पुरातनम्।

महाराष्ट्रे महातेजा राजाऽभूत् कर्दमाभिधः॥२॥

वेदवेदार्थतत्त्वज्ञः स्वधर्मनिरतोऽभवत्।

लोकान् सङ्गृह्य षष्ठांशं पालयन् पुत्रकान् यथा॥३॥

अपारसेनया युक्तश्चतुरङ्गप्रमोदया।

पूर्णकोशः कुबेराभो बभौ शस्त्रास्त्रपारगः॥४॥

स्वबलेन नृपान् सर्वान् वशान् कृत्वा महाबलः।

चकार वशगां पृथ्वीं समुद्रान्तां विशेषतः॥५॥

करदा इतरे सर्वे राजानः सेवका इव।

सामन्ताश्च महाराज तस्याज्ञावशवर्तिनः॥६॥

पुण्यवान् धर्मशीलश्च नानादानपरायणः।

देवविप्राऽतिथिप्रेप्सुः स्वदारनिरतोऽभवत्॥७॥

यज्वा विनीतकस्तीर्थकारकः परवीरहा।

नानागुणयुतः सोऽपि मया वक्तुं न शक्यते॥८॥

स एव यक्ष्मणाऽत्यन्तं पीडितः पापरूपिणा।

शोकाकुलोऽभवद्राजा अस्थिशेषो बभूव ह॥९॥

नानोपायाः कृतास्तस्य शान्तये न च सोऽभवत्।

शान्तस्ततो महाराजस्तीर्थयात्रापरोऽभवत्॥१०॥

नानातीर्थानि राजाऽसौ चकार तदपि ह्यहो।

पीडया नैव मुक्तोऽभूत्ततो दुःखितमानसः॥११॥

देवार्चनरता विप्राः कृतास्तेन महात्मना।

तथाऽपि रोगसंयुक्तोऽधिको राजा बभूव ह॥१२॥

ततः शान्तिधरो राजा वैराग्ये निदधे मनः।

राज्यं त्यक्त्वा प्रधानेषु सस्त्रीकः स वनं ययौ॥१३॥

बभ्राम वनगो भूत्वा यत्र तत्र महीपतिः।

ततो मङ्कणकं विप्रमदर्शद्योगिसत्तमम्॥१४॥

तद् दृष्ट्वा निपपातोर्व्यां रुरोद भृशमेव सः।

ततस्तं मुनिमुख्योऽसौ जगाद दयया युतः॥१५॥

मङ्कणक उवाच

त्रिंशोऽध्यायः—मार्गशीर्ष-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

त्रिंशोऽध्यायः—मार्गशीर्ष-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

मार्गशीर्षे च कृष्णायाश्चतुर्थ्या वद मानद।

माहात्म्यं सर्वदं स्वामिन् येन तृप्तो भवाम्यहम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

इतिहासं पुरावृत्तं कथयामि सविस्तरम्।

राजा बभूव तेजस्वी हरिश्चन्द्रः प्रतापवान्॥२॥

अयोध्यायां स्थितः सोऽपि नानाधर्मपरायणः।

सदा सद्गुणसंयुक्तो यज्वा कर्मपरायणः॥३॥

यद्यच्च याचते विप्रस्तद्ददाति स हर्षतः।

तस्य पुण्येन तुल्यं तु न बभूव धरातले॥४॥

ततश्छलयितुं योगी विश्वामित्रः समाययौ।

सर्वराज्यं नृपस्यैव जगृहे दानमार्गतः॥५॥

राज्यभ्रष्टं नृपं कृत्वा परप्रान्ते गतं पुनः।

नानामिषेण तं तत्राच्छलयन् मुनिसत्तमः॥६॥

ततः सोऽपि नृपोऽत्यन्तं धर्मयुक्तो बभूव ह।

न चचालातिदुःखेन संयुक्तः परमार्थवित्॥७॥

तत्रैकदा चतुर्थी सा मार्गशीर्षे समागता।

कृष्णा नृपः क्षुधायुक्तो बभूव तृषया युतः॥८॥

छलितो मुनिनाऽत्यन्तं ततश्चन्द्रोदयोऽभवत्।

तत्रान्नं भक्षयामास राजेन्द्रो दैवयोगतः॥९॥

पञ्चम्यां बुद्धिसम्भेदो विश्वामित्रस्य चाभवत्।

तज्ज्ञात्वा विस्मितो योगी विचचार स्वचेतसि॥१०॥

ततस्तेन व्रतं तत्र ज्ञातं राज्ञा कृतं महत्।

प्रत्यक्षं वरदो भूत्वा हरिश्चन्द्रमुवाच ह॥११॥

कुरु राज्यं महाबुद्धे श‍ृणु मे परमं वचः।

तव राज्ये चतुर्थीजं व्रतं नष्टं बभूव ह॥१२॥

तेन त्वं पीडया युक्तः प्रजातोऽसि नृपाधम।

अहं सङ्क्षुभितो वाऽपि तदर्थं नात्र संशयः॥१३॥

सर्वादौ तद्व्रतं कार्यं चतुःपादप्रदं नृप।

नित्यवन्नात्र सन्देहः सर्वसिद्धिप्रदायकम्॥१४॥

त्वया नानाविधं पुण्यं कृतं विधियुतं महत्।

तत्सर्वं निष्फलं जातं व्रतहीनप्रभावतः॥१५॥

जनैः सर्वैर्महाराज नरके त्वं पतिष्यसि।

त्वया कृतं व्रतं मुख्यमधुनाऽज्ञानतो महत्॥१६॥

तेनाऽहं प्रीतिसंयुक्तः कृतो वै राजसत्तम।

तत् कुरुष्व महीपाल जनैः सौख्यमवाप्स्यसि॥१७॥

एवमुक्त्वा ददौ तस्मै मन्त्रमष्टाक्षरं मुनिः।

सविधिं गणनाथस्य सोऽपि तं पुनरब्रवीत्॥१८॥

हरिश्चन्द्र उवाच

नामैकत्रिंशोऽध्यायः—पौष-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

नामैकत्रिंशोऽध्यायः—पौष-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

पौषकृष्णचतुर्थ्यास्तु माहात्म्यं वद भो गुरो।

न तृप्यामि कथां श‍ृण्वन् सर्वसिद्धिकरीं पराम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

इतिहासं प्रवक्ष्यामि पुरातनभवं महान्।

राजा वीरसहो नाम बभूवे हस्तिनापुरे॥२॥

बलवान्नीतियुक्तश्चाभवच्छस्त्रास्त्रपारगः।

धर्मशीलो वदान्यः स मान्यान् मानयिता भृशम्॥३॥

नानादानरतश्चापि वान्ध्यदोषयुतोऽभवत्।

तदर्थं यत्नमास्थाय देवसेवापरोऽभवत्॥४॥

ब्राह्मणैः पुत्रकामार्थं पुत्रीयामिष्टिमाहरत्।

नैव लेभे स तदपि पुत्रं वंशविवर्धनम्॥५॥

तीर्थक्षेत्रादिकस्थाने नानाधर्मानकारयत्।

स्वयं पूजापरो भूत्वा न लेभे सन्ततिं ततः॥६॥

ततोऽतिदुःखितो राजा त्यक्त्वा राज्यं वने ययौ।

सस्त्रीको भ्रममाणः स शीतोष्णैः पीडितोऽभवत्॥७॥

महावनान्तरं गत्वा दुःखशोकसमन्वितः।

सिंहव्याघ्रादिकान् दृष्ट्वा भयहीनश्चचार ह॥८॥

तत्राऽऽजगाम योगीन्द्रस्त्रितो नाम महामुनिः।

तं दृष्ट्वा प्रणनामाऽऽदौ कृताञ्जलिपुटः स्थितः॥९॥

तेन पृष्ट उवाचाऽसौ निजं सर्वं महायशाः।

रुरोद तं महायोगी जगाद करुणायुतः॥१०॥

त्रित उवाच

द्वात्रिंशोऽध्यायः—मलमास-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

द्वात्रिंशोऽध्यायः—मलमास-कृष्ण-चतुर्थी-माहात्म्य-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

मलमासे च सङ्कष्ट्याश्चतुर्थ्यां वद मानद।

माहात्म्यं प्रीतिदं पूर्णं न तृप्तोऽहं कृपानिधे॥१॥

वसिष्ठ उवाच

आन्ध्रदेशे महाराजो बभूवे रैवतान्तरे।

धर्मदत्त इति ख्यातो नानाधर्मपरायणः॥२॥

यज्वा विनीतकोऽत्यन्तं नीतिज्ञोऽखिलतोषकृत्।

षष्ठांशग्राहकः सोऽपि प्रजापालनतत्परः॥३॥

जलोदरयुतोऽकस्मादभवन् मानदायकः।

सार्वभौमोऽतिपापेन गृहीतः सर्वशास्त्रवित्॥४॥

नानोपायाः कृतास्तस्य शान्तये नृपसत्तम।

तथाऽपि रोगनिर्मुक्तो न बभूव महीपतिः॥५॥

तुलादानादिकान्येव महादानानि पीडितः।

चकार रोगयुक्तस्तदप्यत्यन्तमजायत॥६॥

परिभ्रमन् स तीर्थानि चकार विधिसंयुतः।

देवताऽऽराधनं राजा नाऽभवद्रोगवर्जितः॥७॥

ततोऽतिदुःखितो राजा जलेनैवात्मघातनम्।

विषेण कर्तुमुद्युक्तो नानाजनैः सुविह्वलैः॥८॥

ततोऽकस्मान् महायोगी चाष्टावक्रः समाययौ।

तद्गृहे तं नमस्कृत्य पूजयामास बान्धवैः॥९॥

भोजितं तं प्रणम्यैव कृत्वा करपुटं नृपः।

धर्मदत्त उवाचाऽसौ विनयावनतोऽभवत्॥१०॥

धर्मदत्त उवाच

त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः—शमी-मूल-चतुर्थी-व्रताचरण-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः—शमी-मूल-चतुर्थी-व्रताचरण-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

शमीमूले च यस्तिष्ठेच्चतुर्थ्यां मुनिसत्तम।

सङ्कष्ट्यां तस्य माहात्म्यं वद मे करुणानिधे॥१॥

वसिष्ठ उवाच

इतिहासं प्रवक्ष्यामि पुरातनभवं नृप।

सर्वसिद्धिकरं पूर्णं श्रवणात् पठनान्नृणाम्॥२॥

पाञ्चाले ब्राह्मणः कश्चिदत्रिगोत्रसमुद्भवः।

पूर्वकर्मविपाकेन कुष्ठयुक्तो बभूव ह॥३॥

नानाक्षतसमाकीर्णः प्रस्रवत् पूयशोणितः।

कीटकैः सर्वतो व्याप्तो ह्यन्धः कुब्जोऽभवन्नृप॥४॥

तं दृष्ट्वा तादृशं पुत्रं पिता परमदुःखितः।

अत्रिं जगाम शरणं तं पप्रच्छ प्रणम्य सः॥५॥

तेनापि कथितं राजन् शमीमूले स्थितो भवेत्।

चतुर्थीं सङ्कटीं कुर्यात्तदा पापात् प्रमुच्यते॥६॥

ततः सोऽपि स्वपुत्रं तं शमीमूले महीपते।

समानाय्य बबन्धैव दाम्ना सर्वार्थसाधकः॥७॥

सूर्योदयात् समारभ्य यावच्चन्द्रोदयोऽभवत्।

तावत् तत्र महारोगी सोऽतिष्ठद्बन्धनाकुलः॥८॥

ततः पित्रा समानीतः स्वगृहे सोऽपि तत्क्षणात्।

नेत्रयुक्तो बभूवाऽथ रोगादिभिर्विवर्जितः॥९॥

कुब्जताहीनरूपं तं संस्थितं विगतज्वरम्।

तद् दृष्ट्वा परमाश्चर्यं विप्राः सर्वे विसिस्मिरे॥१०॥

ततः सोऽपि गणेशानमभजन्नित्यमादरात्।

चतुर्थ्यां कृष्णपक्षे वै शमीमूले स्म तिष्ठति॥११॥

अन्ते शान्तिसमायुक्तो ब्रह्मभूतो बभूव ह।

एवं तिष्ठेच्छमीमूले सोऽसाध्यं कुरुते वशम्॥१२॥

अन्यच्छृणु महीपाल माहात्म्यं सर्वसिद्धिदम्।

चोरः कश्चिन् महान् पापी नगरे स गतोऽभवत्॥१३॥

स्फोटयित्वा गृहं किञ्चित्तेन तत्र प्रविश्य सः।

धनं गृहीत्वा निर्यातो नरैर्दृष्टः पपाल सः॥१४॥

जनैः कोलाहलस्तत्र कृतः परमदारुणः।

श्रुत्वा राज्ञो ययुर्दूताः शस्त्रहस्ता महाबलाः॥१५॥

ज्ञात्वा वृत्तान्तमुग्रं ते धाविताः क्रोधसंयुताः।

वेगेन तं महाचौरं जघ्नुः शस्त्रप्रहारतः॥१६॥

छिन्नाङ्गं पतितं चौरं दूताः सङ्गृह्य दारुणम्।

तं बबन्धुः शमीवृक्षे ततो राजानमाययुः॥१७॥

समागता चतुर्थी सा तत्राऽकस्मान् महीपते।

कृष्णा सोऽपि महाचौरो शमीमूलस्थितोऽभवत्॥१८॥

पञ्चम्यां क्षतहीनाङ्गं चौरं सर्वत्र शोभनम्।

सञ्जातं राजदूतास्ते ज्ञात्वा राज्ञे न्यवेदयन्॥१९॥

राजा तत्र समागम्य तं प्रणम्य पुरःस्थितः।

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विमानं सहसाऽऽगतम्॥२०॥

तं तत्रागृह्य निक्षिप्य गणान् शुण्डाविराजितान्।

तान् प्रणम्य स पप्रच्छ राजर्षिर्गन्तुमुत्सुकान्॥२१॥

महासेन उवाच

चतुस्त्रिंशोऽध्यायः—वसिष्ठ-दशरथ-संवाद-समाप्ति-वर्णनम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

चतुस्त्रिंशोऽध्यायः—वसिष्ठ-दशरथ-संवाद-समाप्ति-वर्णनम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दशरथ उवाच

श्रावणादिषु मासेषु लड्वादीन् यस्तु भक्षति।

तस्य विधियुतं विप्र माहात्म्यं वद सर्वदम्॥१॥

वसिष्ठ उवाच

मनोर्वैवस्वतस्यैव पुत्र इक्ष्वाकुसंज्ञकः।

राज्यलोभी कनिष्ठः सन् व्रतं चकार सिद्धिदम्॥२॥

बभक्ष श्रावणे कृष्णसङ्कष्ट्यां पञ्चखाद्यजान्।

लड्डुकान् सप्त भावेन व्रतसाधनतत्परः॥३॥

दधिभक्षणमात्रं स भाद्रे कृष्णे चकार ह।

आश्विने निर्जलं तद्वच्चकार व्रतमद्भुतम्॥४॥

कार्तिके दुग्धभुक् राजाऽतिष्ठत् स्वनियमे रतः।

मार्गशीर्षे जलं पीत्वाऽभजत्तं गणनायकम्॥५॥

पौषे गोमूत्रमात्रं तु व्रतं पीत्वा समाचरत्।

माघे शुक्लतिलान् राजा बभक्ष व्रतकारणात्॥६॥

फाल्गुने शर्करायुक्तं मानवोऽभक्षयद् घृतम्।

चैत्रे तद्वत् पञ्चगव्यं पूजयित्वा विनायकम्॥७॥

वैशाखे पद्मबीजं स बभक्ष व्रतधारकः।

ज्येष्ठे घृतं गवां भक्षंश्चकार व्रतमुत्तमम्॥८॥

आषाढे मधुमात्रं स बभक्ष नियमे रतः।

चन्द्रोदये गणेशानं पूजयित्वा विधानतः॥९॥

ततस्तस्य व्रतस्यैव प्रभावेण महामते।

सुद्युम्नो मनुपुत्रो य इलो ज्येष्ठोऽभवन्नृप॥१०॥

ततो मुनिभिराद्यं तं राजानं स चकार ह।

मनुरिक्ष्वाकुमेवं तु सार्वभौमं महाद्युतिम्॥११॥

एवं त्वसाध्यकं राजन्निच्छेद्वै यदि मानवः।

धर्ममार्गेण तत् सोऽपि लभते नात्र संशयः॥१२॥

एवं नाना जना राजन् व्रतपुण्यप्रभावतः।

लब्ध्वाऽन्ते ब्रह्मभूताश्च बभूवुर्भूमिमण्डले॥१३॥

अतस्त्वं राजशार्दूल पापरूपोऽसि साम्प्रतम्।

तव राज्ये व्रतं नष्टं नृपाधम न बुद्ध्यसे॥१४॥

जनैः सह व्रतं तस्मात् कुरुष्व त्वं भविष्यसि।

पुत्रयुक्तश्च विघ्नेशमन्ते गच्छसि निश्चितम्॥१५॥

मुद्गल उवाच

पञ्चत्रिंशोऽध्यायः—चतुर्थ्युद्यापन-निरूपणम्

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

पञ्चत्रिंशोऽध्यायः—चतुर्थ्युद्यापन-निरूपणम्

॥श्रीगणेशाय नमः॥

दक्ष उवाच

उद्यापनं व्रतस्यास्य वद त्वं मुनिसत्तम।

येन साङ्गं फलं सर्वं लभते व्रतकारकः॥१॥

मुद्गल उवाच

उद्यापनं प्रजानाथ व्रतस्यादौ मतं बुधैः।

अथवा वर्षमध्ये तत् कर्तव्यं व्रतकारिणा॥२॥

अथवा भाद्रमासे वै शुक्लायां च प्रजापते।

उद्यापनं प्रकर्तव्यं कृष्णायां माघमासके॥३॥

महामण्डपकं कुर्यात् कदलीस्तम्भमण्डितम्।

नानाशोभासमायुक्तं विभवे सति मानद॥४॥

वित्तशाठ्यं न कुर्यात् स यथाविभवमाचरेत्।

छत्राऽऽदर्शादिभिः शोभां दीपमालाविराजितम्॥५॥

मणिमुक्तादिकैः पूर्णं भूषणैश्च विशेषतः।

यत्र तत्र यथायोग्यं प्रकुर्याद्व्रतकारकः॥६॥

मध्याह्नसमये तस्याः शुक्लायाः कथितं प्रभो।

चन्द्रोदये च कृष्णायाश्चतुर्थ्याः पूजनं चरेत्॥७॥

गोमयेन प्रलिप्याऽथ धान्यराशिं प्रकल्पयेत्।

तन्मध्येऽष्टदलं पद्मं कुर्यात्तद्गुरुणा स्वयम्॥८॥

तत्र संस्थाप्य सौवर्णं कलशं ताम्रजं तथा।

रौप्यं वा मृन्मयं दक्ष वस्त्रयुग्मेन वेष्टयेत्॥९॥

तस्योपरि सुवर्णस्य पात्रं स्थाप्य महामतिः।

वस्त्रं ततो गणेशस्य यन्त्रं कुर्याद्विचक्षणः॥१०॥

तत्र गणपतेश्चैव मूर्तिर्धातुविनिर्मिता।

सर्वावयवसंयुक्ता भूषणै राजिता भवेत्॥११॥

द्विजोत्तमश्च संस्थाप्य पूजयेत्तां यथाविधि।

ब्राह्मणान् वरयेच्छुद्धानेकविंशतिसङ्ख्यकान्॥१२॥

गणानां त्वेति मन्त्रस्य जपं कुर्याद्विशेषतः।

ततो होमं प्रकुर्वीत सहस्रं वा तदर्धकम्॥१३॥

अष्टोत्तरशतं वाऽपि तथा जपदशांशकम्।

गीतवाद्यपुराणानि वेदाध्ययनमेव च॥१४॥

नानाशास्त्रप्रवादांश्च कुर्वन्तु ब्राह्मणास्ततः।

यत्र तत्र गणेशस्य कथाः सङ्कथयन्तु ते॥१५॥

ततः पूर्णाहुतिं कुर्याद्वसोर्धारां स पातयेत्।

बलिदानं ततः कुर्यात्ततो वायनकं चरेत्॥१६॥

एकविंशतिपक्वान्नैरेकविंशतिसङ्ख्यकैः।

नैवेद्यैर्ब्राह्मणान् सम्भोज्यार्थयेत्तान् विशेषतः॥१७॥

दक्षिणां विपुलां दत्त्वा सपत्नीकान् प्रतोषयेत्।

योषिद्भ्यः कञ्चुकीर्दद्याद् भूषणानि महामतिः॥१८॥

कृष्णायां च चतुर्थ्यां स चन्द्रायार्घ्यं प्रदापयेत्।

शुक्लायां तत्तथा दक्ष चरेच्चन्द्रार्घ्यवर्जितम्॥१९॥

आदौ स तिथये दद्यात् पश्चाद्विघ्नेश्वराय वै।

ततश्चन्द्राय तन् मन्त्रैरर्घ्यं मन्त्रसमन्वितम्॥२०॥

तिथीनां मातृरूपे त्वं देवि सर्वार्थदायिनि।

गृहाणार्घ्यं मया दत्तं चतुर्थ्यै ते नमो नमः॥२१॥

गजानन नमस्तुभ्यं नानासिद्धिप्रदायिने।

गृहाणार्घ्यं बुद्धिपते मया दत्तं शुभप्रद॥२२॥

अत्रिगोत्रसमुद्भूत गणेशप्रीतिवर्धन।

गृहाणार्घ्यं मया दत्तं रोहिण्यामृतधारक॥२३॥

कृष्णपक्षे सदा रात्रौ भोजनं स समाचरेत्।

शुक्लपक्षे च पञ्चम्यां ब्राह्मणादींस्तु भोजयेत्॥२४॥

चतुर्थ्यां जागरं कुर्यात् गणेशकथयान्वितः।

पञ्चम्यां पूर्ववत् पूज्य नैवेद्याद्यैर्महामतिः॥२५॥

दीनान्धकृपणेभ्यश्च दद्यादन्नादिकं तथा।

ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण दक्षिणां दापयेन्नरः॥२६॥

सर्वान् सम्भोज्य दानेन तोषयेद् देवसन्निधौ।

गणेशदृढभक्तिं स याचयेत्तेभ्य आदरात्॥२७॥

ततः सोपस्करां मूर्तिं दद्यात् स्वगुरवे स्वयम्।

एकविंशतिविप्रेभ्यः कलशान् दापयेत्ततः॥२८॥

सन्तोष्योदारधीः सर्वान् स भावेन क्षमापयेत्।

ततो गणपतिं नित्यं भजेतानन्यचेतसा॥२९॥

एवमुद्यापनं कुर्याद्व्रतस्यास्य महामतिः।

स सम्पूर्णफलं भुक्त्वा ब्रह्मभूतो भविष्यति॥३०॥

वक्तुं न शक्यते दक्ष माहात्म्यं च व्रतोद्भवम्।

सोद्यापनं विशेषेण कथितं ते यथामति॥३१॥

इदं चतुर्थीजं दक्ष चरितं संश‍ृणोति चेत्।

पठेद् वा तस्य विघ्नेशो मानसेप्सितदो भवेत्॥३२॥

॥ॐ तत्सदिति श्रीमदान्त्ये पुराणोपनिषदि श्रीमन्मौद्गले महापुराणे चतुर्थे खण्डे गजाननचरिते चतुर्थ्युद्यापननिरूपणं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः॥४-३५॥