Pūjā
स्यमन्तकोपाख्यानम्
Syamantakopākhyānam
Script
सारभूतः श्लोकः
“सिंहः प्रसेनम् अवधीत् सिंहो जाम्बवता हतः।
सुकुमारक मा रोदीः तव ह्येष स्यमन्तकः॥”
स्यमन्तकोपाख्यानपठने प्रमाणवचनानि
कन्यादित्ये चतुर्थ्यां च शुक्ले चन्द्रस्य दर्शनम्।
मिथ्याभिदूषणं कुर्यात् तस्मात् पश्येन्न तं तदा॥
तद्दोषशान्तये जाप्यं विष्णुनोक्तं स्यमन्तकम्॥
(व्रतचूडामण्यादौ व्रतग्रन्थेषु)
ये शृण्वन्ति तवाऽऽख्यानं स्यमन्तकमणीयकम्॥
चन्द्रस्य चरितं सर्वं तेषां दोषो न जायते॥१३२॥
(अत्रैव अग्रे उपाख्याने)
नन्दिकेश्वर उवाच
शृणुष्वैकाग्रचित्तः सन् व्रतं गाणेश्वरं महत्।
चतुर्थ्यां शुक्लपक्षे तु सदा कार्यं प्रयत्नतः॥१॥
सनत्कुमार योगीन्द्र यदीच्छेच्छुभमात्मनः।
नारी वा पुरुषो वाऽपि यः कुर्याद् विधिवद् व्रतम्॥२॥
मोचयत्याशु विप्रेन्द्र सङ्कष्टाद् व्रतिनं हि तत्।
अपवादहरं चैव सर्वविघ्नप्रणाशनम्॥३॥
कान्तारे विषमे वाऽपि रणे राजकुलेऽथवा।
सर्वसिद्धिकरं विद्धि व्रतानामुत्तमं व्रतम्॥४॥
गजाननप्रियं चाथ त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्।
अतो न विद्यते ब्रह्मन् सर्वसङ्कष्टनाशनम्॥५॥
सनत्कुमार उवाच
केन चाऽऽदौ पुरा चीर्णं मर्त्यलोकं कथं गतम्।
एतत्समस्तं विस्तार्य ब्रूहि गाणेश्वरं व्रतम्॥६॥
नन्दिकेश्वर उवाच
चक्रे व्रतं जगन्नाथो वासुदेवः प्रतापवान्।
आदिष्टं नारदेनैव वृथालाञ्छनमुक्तये॥७॥
सनत्कुमार उवाच
षड्गुणैश्वर्य-सम्पन्नः सृष्टिसंहार-कारकः।
वासुदेवो जगद्व्यापी प्राप्तवान् लाञ्छनं कथम्॥८॥
एतदाश्चर्यमाख्यानं ब्रूहि त्वं नन्दिकेश्वर।
नन्दिकेश्वर उवाच
भूमिभारनिवृत्त्यर्थं वसुदेवसुतावुभौ॥९॥
रामकृष्णौ समुत्पन्नौ पद्मनाभ-फणीश्वरौ।
जरासन्धभयात् कृष्णो द्वारकां समकल्पयत्॥१०॥
विश्वकर्माणमाहूय पुरीं हाटकनिर्मिताम्।
तत्र षोडशसाहस्रं स्त्रीणां चैव शताधिकम्॥११॥
भवनानि मनोज्ञानि तेषां मध्ये व्यकल्पयत्।
पारिजाततरुं मध्ये तासां भोगाय कल्पयत्॥१२॥
यादवानां गृहास्तत्र षट् पञ्चाशच्च कोटयः।
अन्येऽपि बहवो लोका वसन्ति विगतज्वराः॥१३॥
यत् किञ्चित् त्रिषु लोकेषु सुन्दरं तत्र दृश्यते।
सत्राजितप्रसेनाख्यौ पुत्रावुग्रस्य विश्रुतौ॥१४॥
अम्भोधितीरमासाद्य तन्मनस्कतया च सः।
सत्राजितस्तपस्तेपे सूर्यमुद्दिश्य बुद्धिमान्॥१५॥
व्रतं निरशनं गृह्य सूर्यसम्बद्धलोचनः।
ततः प्रसन्नो भगवान् सत्राजितपुरः स्थितः॥१६॥
सत्राजितोऽपि तुष्टाव दृष्ट्वा देवं दिवाकरम्।
तेजोराशे नमस्तेऽस्तु नमस्ते सर्वतोमुख॥१७॥
विश्वव्यापिन् नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वरूपिणे।
काश्यपेय नमस्तेऽस्तु हरिदश्व नमोऽस्तु ते॥१८॥
ग्रहराज नमस्तेऽस्तु नमस्ते चण्डरोचिषे।
वेदत्रय नमस्तेऽस्तु सर्वदेव नमोऽस्तु ते॥१९॥
प्रसीद पाहि देवेश सुदृष्ट्या मां दिवाकर।
इत्थं संस्तूयमानोऽसौ देवदेवो दिवाकरः॥२०॥
स्निग्धगम्भीरमधुरं सत्राजितमुवाच ह।
सूर्य उवाच
वरं ब्रूहि प्रदास्यामि यत् ते मनसि वर्तते॥२१॥
सत्राजित महाभाग तुष्टोऽहं तव निश्चयात्।
सत्राजित उवाच
स्यमन्तकमणिं देहि यदि तुष्टोऽसि भास्कर॥२२॥
ददौ तस्य च तद् रत्नं स्वकण्ठादवतार्य सः।
भास्कर उवाच
भाराष्टकं शातकुम्भं स्रवतेऽसौ महामणिः॥२३॥
शुचिष्मता सदा धार्यं रत्नमेतन्महोत्तमम्।
सत्राजित क्षणेनैतदशुचिं हन्ति मानवम्।
इत्युक्त्वाऽन्तर्दधे देवस्तेजोराशिर्दिवाकरः॥२४॥
तत्कण्ठरत्नज्वलमानरूपी
पुरीं स कृष्णस्य विवेश सत्वरम्।
दृष्ट्वा तु लोका मनसा दिवाकरं
सञ्चिन्तयन्तो हि विमुष्टदृष्टयः॥२५॥
समागतोऽयं हरिदश्वदीधिति-
र्जनार्दनं द्रष्टुमसंशयेन।
नायं सहस्रांशुरितीह लोकाः
सत्राजितोऽयं मणिकण्ठभास्वान्॥२६॥
स्यमन्तकं महारत्नं दृष्ट्वा तत्कण्ठमण्डले।
स्पृहां चक्रे जगन्नाथो न जहार मणिं तु सः॥२७॥
सत्राजितो जातभयो याचयिष्यति मां हरिः।
प्रसेनाय ददौ भ्रात्रे धार्योऽयं शुचिना त्वया॥२८॥
एकदा कण्ठदेशेऽसौ क्षिप्त्वा तं मणिमुत्तमम्।
मृगया क्रीडनार्थाय ययौ कृष्णेन संयुतः॥२९॥
अश्वारूढोऽशुचिश्चासौ हतः सिंहेन तत्क्षणात्।
रत्नमादाय सिंहोऽपि गच्छन् जाम्बवता हतः॥३०॥
नीत्वा स विवरे रत्नं ददौ पुत्राय जाम्बवान्।
पुरीं विवेश कृष्णोऽपि स्वकैः सर्वैः समावृतः॥३१॥
प्रसेनोऽद्यापि नाऽऽयाति हतः कृष्णेन निश्चितम्।
मणिलोभेन हा कष्टं बान्धवः पापिना हतः॥३२॥
द्वारकावासिनः सर्वे जना ऊचुः परस्परम्।
वृथापवादसन्तप्तः कृष्णोऽपि निरगाच्छनैः॥३३॥
सहैव तैर्गतोऽरण्यं दृष्ट्वा सिंहेन पातितम्।
प्रसेनं वाहनयुतं तत्पदानुचरः शनैः॥३४॥
ऋक्षेण निहतं दृष्ट्वा कृष्णश्चर्क्षबिलं गतः।
विवेश योजनशतमन्धकारं स्वतेजसा॥३५॥
निवारयन् ददर्शाग्रे प्रासादं बद्धभूमिकम्।
तं कुमारं जाम्बवतो दोलायाममितद्युतिम्॥३६॥
माणिक्यं लम्बमानं च ददर्श भगवान् हरिः।
रूपयौवनसम्पन्नां कन्यां जाम्बवतीं पुनः॥३७॥
दोलां दोलयमानां च ददर्श कमलेक्षणः।
महान्तं विस्मयं चक्रे दृष्ट्वा तां चारुहासिनीम्।
दोलां दोलयमाना सा जगौ गीतमिदं मुहुः॥३८॥
सिंहः प्रसेनमवधीत् सिंहो जाम्बवता हतः।
सुकुमारक मा रोदीस्तव ह्येष स्यमन्तकः॥३९॥
मदनज्वरदाहार्ता दृष्ट्वा तं कमलेक्षणम्।
उवाच ललितं बाला गम्यतां गम्यतामिति॥४०॥
रत्नं गृहीत्वा वेगेन यावच्छेते तु जाम्बवान्।
इत्याकर्ण्य वचः शौरिः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्॥४१॥
आकर्ण्य सहसोत्थाय युयुधे ऋक्षराट् ततः।
तयोर्युद्धमभूद् घोरं हरिजाम्बवतोस्तदा॥४२॥
द्वारकावासिनः सर्वे गतास्ते सप्तमे दिने।
मृतः कृष्णो भक्षितो वा निःसन्दिग्धं विचार्य च॥४३॥
परलोकक्रियां चक्रुः परेतस्य तु ते तदा।
एकविंशद्दिनं यावद् बाहुप्रहरणो विभुः॥४४॥
युयुधे तेन ऋक्षेण युद्धकर्मणि तोषितः।
जाम्बवान् प्राक्तनं स्मृत्वा दृष्ट्वा देवबलं महत्॥४५॥
जाम्बवानुवाच
अजेयोऽहं सुरैः सर्वैर्यक्षराक्षसदानवैः।
त्वया जितोऽहं देवेश देवस्त्वमसि निश्चितम्॥४६॥
जाने त्वां वैष्णवं तेजो नान्यथा बलमीदृशम्।
इति प्रसाद्य देवेशं ददौ माणिक्यमुत्तमम्॥४७॥
सुतां जाम्बवतीं नाम भार्यार्थं वरवर्णिनीम्।
पाणिं वै ग्राहयामास देवदेवं च जाम्बवान्॥४८॥
मणिमादाय देवोऽपि जाम्बवत्याऽपि संयुतः।
तद्वृत्तान्तं समाचष्टे द्वारकावासिनां स्वयम्॥४९॥
सत्राजितस्य माणिक्यं दत्तवान् संसदि स्थितः।
मिथ्यापवादसंशुद्धिं प्राप्तवान् मधुसूदनः॥५०॥
सत्राजितोऽपि सन्त्रस्तः कृष्णाय प्रददौ सुताम्।
सत्यभामां महाबुद्धिस्तदा सर्वगुणान्विताम्॥५१॥
शतधन्वाक्रूरमुखा यादवा दुष्टमानसाः।
सत्राजितेन ते वैरं चक्रू रत्नाभिलाषिणः॥५२॥
दुरात्मा शतधन्वाऽपि गते कृष्णे च कुत्रचित्।
सत्राजितं निहत्याऽऽशु मणिं जग्राह पापधीः॥५३॥
कृष्णस्य पुरतः सत्या समाचष्टे विचेष्टितम्।
अन्तर्हृष्टो बहिःकोपी कृष्णः कपटनायकः॥५४॥
बलदेवपुरो वाक्यमुवाच धरणीधरः।
हत्वा सत्राजितं दुष्टो मणिमादाय गच्छति॥५५॥
निहत्य शतधन्वानं गृह्णीमो रत्नमावयोः।
मम भोग्यं च तद् रत्नं भविष्यति सुनिश्चितम्॥५६॥
एतच्छ्रुत्वा भयत्रस्तः शतधन्वाऽपि यादवः।
आहूयाक्रूरनामानं माणिक्यं प्रददौ च सः॥५७॥
आरुह्य वडवां वेगान्निर्गतो दक्षिणां दिशम्।
रथस्थावनुगच्छेतां तदा रामजनार्दनौ॥५८॥
शतयोजनमात्रेण ममार वडवा तदा।
पलायमानो निहतः पदातिस्तु पदातिना॥५९॥
रथस्थे बलदेवे तु हरिणा रत्नलोभतः।
न दृष्टं तत्र तद्रत्नं बलदेवपुरोऽवदत्॥६०॥
तदाकर्ण्य महारोषादुवाच वचनं बली।
कपटी त्वं सदा कृष्ण लोभी पापी सुनिश्चितम्॥६१॥
अर्थाय स्वजनं हंसि कस्त्वां बन्धुः समाश्रयेत्।
अनेकशपथैः कृष्णो बलदेवं प्रसादयत्॥६२॥
सोऽपि धिक् कष्टमित्युक्त्वा ययौ वैदर्भमण्डलम्।
कृष्णोऽपि रथमारुह्य द्वारकां प्रययौ पुनः॥६३॥
तथैवोचुर्जनाः सर्वे न साधीयानयं हरिः।
निष्कासितो रत्नलोभाज्ज्येष्ठो भ्राता बलो बली॥६४॥
तच्छ्रुत्वा दीनवदनः पापीयानिव संस्थितः।
वृथाभिशापात् सन्तप्तो बभूव स जगत्पतिः॥६५॥
अक्रूरोऽपि विनिष्क्रम्य तीर्थयात्रानिमित्ततः।
काशीं गत्वा सुखेनासौ यजन् यज्ञपतिं प्रभुम्॥६६॥
तोषमुत्पादयामास तेन द्रव्येण बुद्धिमान्।
सुरालयगृहैश्चित्रैर्नगरं समकल्पयत्॥६७॥
न दुर्भिक्षं न वै रोग ईतयो न च विड्वरम्।
शुचिना धार्यते यत्र मणिः सूर्यस्य निश्चितम्॥६८॥
जानन्नपि हि तत् सर्वं मानुषं भावमाश्रितः।
लोकाचारं तथा मायामज्ञानं च समाश्रितः॥६९॥
बन्धुवैरं समुत्पन्नं लाञ्छनं समुपस्थितम्।
वृथापवादबहुलं जायमानं कथं सहे॥७०॥
इति चिन्तातुरं कृष्णं नारदः समुपस्थितः।
गृहीत्वा तत्कृतां पूजां सुखासीनस्ततोऽब्रवीत्॥७१॥
नारद उवाच
किमर्थं खिद्यसे देव किं वा ते शोककारणम्।
यथावृत्तं समाचष्टे नारदाय च केशवः॥७२॥
नारद उवाच
जानामि कारणं देव यदर्थं लाञ्छनं तव।
त्वया भाद्रपदे शुक्लचतुर्थ्यां चन्द्रदर्शनम्॥७३॥
कृतं तेन समुत्पन्नं लाञ्छनं तु वृथैव हि।
श्रीकृष्ण उवाच
वद नारद मे शीघ्रं को दोषश्चन्द्रदर्शने॥७४॥
किमर्थं तु द्वितीयायां तस्य कुर्वन्ति दर्शनम्।
नारद उवाच
गणनाथेन संशप्तश्चन्द्रमा रूपगर्वतः॥७५॥
त्वद्दर्शने नराणां हि वृथानिन्दा भविष्यति।
श्रीकृष्ण उवाच
किमर्थं गणनाथेन शप्तश्चन्द्रः सुधामयः॥७६॥
इदमाख्यानकं श्रेष्ठं यथावद् वक्तुमर्हसि।
नारद उवाच
गणानामाधिपत्ये च रुद्रेण विहितः पुरा॥७७॥
अणिमा महिमा चैव लघिमा गरिमा तथा।
प्राप्तिः प्राकाम्यमीशित्वं वशित्वं चाष्टसिद्धयः॥७८॥
भार्यार्थं प्रददौ देवो गणेशस्य प्रजापतिः।
पूजयित्वा गणाध्यक्षं स्तुतिं कर्तुं प्रचक्रमे॥७९॥
ब्रह्मोवाच
गजवक्त्र गणाध्यक्ष लम्बोदर वरप्रद।
विघ्नाधीश्वर देवेश सृष्टिसंहारकारक॥८०॥
यः पूजयेद् गणाध्यक्षं मोदकाद्यैः प्रयत्नतः।
तस्य प्रजायते सिद्धिर्निविघ्नेन न संशयः॥८१॥
असम्पूज्य गणाध्यक्षं ये वाञ्छन्ति सुरासुराः।
न तेषां जायते सिद्धिः कल्पकोटिशतैरपि॥८२॥
त्वद्भक्त्या तु गणाध्यक्ष विष्णुः पालयते सदा।
रुद्रोऽपि संहरत्याशु त्वद्भक्त्यैव करोम्यहम्॥८३॥
इत्थं संस्तूयमानोऽसौ देवदेवो गजाननः।
उवाच परमप्रीतो ब्रह्माणं जगतां पतिम्॥८४॥
श्रीगणेश उवाच
वरं ब्रूहि प्रदास्यामि यत् ते मनसि वर्तते।
ब्रह्मोवाच
क्रियमाणस्य मे सृष्टिर्निविघ्नं जायतां प्रभो॥८५॥
एवमस्त्विति देवोऽसौ गृहीत्वा मोदकान् करे।
सत्यलोकात् समागच्छन् स्वेच्छया गगने शनैः॥८६॥
चन्द्रलोकं समासाद्य चलितो गणनायकः।
उपहासं तदा चक्रे सोमो रूपमदान्वितः॥८७॥
तं दृष्ट्वा कोपताम्राक्षो गणनाथः शशाप ह।
दर्शनीयः सुरूपोऽहं सुन्दरश्चाहमित्यथ॥८८॥
गर्वितोऽसि शशाङ्क त्वं फलं प्राप्स्यसि सत्वरम्।
अद्यप्रभृति लोकास्त्वां न हि पश्यन्ति पापिनम्॥८९॥
ये पश्यन्ति प्रमादेन त्वां नरा मृगलाञ्छनम्।
मिथ्याभिशापसंयुक्ता भविष्यन्तीह ते ध्रुवम्॥९०॥
हाहाकारो महाञ्जातः श्रुत्वा शापं च भीषणम्।
अत्यन्तं म्लानवदनश्चन्द्रो जलमथाऽऽविशत्॥९१॥
कुमुदं कौमुदीनाथः स्थितस्तत्र कृतालयः।
ततो देवर्षिगन्धर्वा निराशा दीनमानसाः॥९२॥
तुरासाहं पुरोधाय जग्मुस्ते तं पितामहम्।
देवं शशंसुश्चन्द्रस्य गणेशस्य च चेष्टितम्॥९३॥
दत्तः शापो गणेशेन कथयामासुरादरात्।
विचार्य भगवान् ब्रह्मा तान् सुरानिदमब्रवीत्॥९४॥
गणेशशापो देवेन्द्र शक्यते केन वाऽन्यथा।
कर्तुं रुद्रेण न मया विष्णुना चापि निश्चितम्॥९५॥
तमेव देवदेवेशं व्रजध्वं शरणं सुराः।
स एव शापमोक्षं च करिष्यति न संशयः॥९६॥
देवा ऊचुः
केनोपायेन वरदो गजवक्त्रो गणेश्वरः।
पितामह महाप्राज्ञ तदस्माकं वद प्रभो॥९७॥
पितामह उवाच
चतुर्थ्यां देवदेवोऽसौ पूजनीयः प्रयत्नतः।
कृष्णपक्षे विशेषेण नक्तं कुर्याच्च तद् व्रतम्॥९८॥
अपूपैर्घृतसंयुक्तैर्मोदकैः परितोषयेत्।
मधुरान्नं हविष्यं च स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः॥९९॥
स्वर्णरूपं गणेशस्य दातव्यं द्विजसत्तम।
शक्त्या च दक्षिणां दद्याद् वित्तशाठ्यं न कारयेत्॥१००॥
एवं श्रुत्वा च तैः सर्वैर्गीष्पतिः प्रेषितस्तदा।
स गत्वा कथयामास चन्द्राय ब्रह्मणोदितम्॥१०१॥
व्रतं चक्रे ततश्चन्द्रो यथोक्तं ब्रह्मणा पुरा।
आविर्बभूव भगवान् गणेशो व्रततोषितः॥१०२॥
तं क्रीडमानं गणनायकं च
तुष्टाव दृष्ट्वा तु कलानिधानः।
त्वं कारणं कारणकारणानां
वेत्ताऽसि वेद्यं च विभो प्रसीद॥१०३॥
प्रसीद देवेश जगन्निवास
गणेश लम्बोदर वक्रतुण्ड।
विरिञ्चिनारायणपूज्यमान
क्षमस्व मे गर्वकृतं च हास्यम्॥१०४॥
ये त्वामसम्पूज्य गणेश नूनं
वाच्छन्ति मूढाः स्वकृतार्थसिद्धिम्।
ते दैवनष्टा निभृतं च लोके
ज्ञातो मया ते सकलः प्रभावः॥१०५॥
ये चाप्युदासीनतरास्तु पापास्-
ते यान्ति वासं नरके सदैव।
हेरम्ब लम्बोदर मे क्षमस्व
दुश्चेष्टितं तत् करुणासमुद्र॥१०६॥
एवं संस्तूयमानोऽसौ चन्द्रेणाऽऽह गजाननः।
तुष्टोऽहं तव दास्यामि वरं ब्रूहि निशाकर॥१०७॥
चन्द्र उवाच
लोकानां दर्शनीयोऽहं भवामि पुनरेव हि।
विशापोऽहं भविष्यामि त्वत्प्रसादाद् गणेश्वर॥१०८॥
गणेश उवाच
वरमन्यं प्रदास्यामि नैतद् देयं मया तव।
ततो ब्रह्मादयः सर्वे समाजग्मुर्भयार्दिताः॥१०९॥
विशापं कुरु देवेश प्रार्थयामो वयं तव।
विशापमकरोच्चन्द्रं कमलासनगौरवात्॥११०॥
भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां तु ये पश्यन्ति सदैव हि।
मिथ्यापवादमावर्षं प्राप्स्यन्तीह न संशयः॥१११॥
मासादौ पूर्वमेव त्वां ये पश्यन्ति सदा जनाः।
भद्रायां शुक्लपक्षस्य तेषां दोषो न जायते॥११२॥
तदाप्रभृति लोकोऽयं द्वितीयायां कृतादरः।
पुनरेव तु पप्रच्छ कलावान् गणनायकम्॥११३॥
केनोपायेन देवेश तुष्टो भवसि तद्वद।
गणेश उवाच
यश्च कृष्णचतुर्थ्यां तु मोदकाद्यैः प्रपूज्य माम्॥११४॥
रोहिण्या सहितं त्वां च समभ्यर्च्यार्घ्यदानतः।
यथाशक्त्या च मद्रूपं स्वर्णेन परिकल्पितम्॥११५॥
दत्त्वा द्विजाय भुञ्जीत कथां श्रुत्वा विधानतः।
सदा तस्य करिष्यामि सङ्कष्टस्य निवारणम्॥११६॥
भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां तु मृन्मयी प्रतिमा शुभा।
हेमाभावे तु कर्तव्या नानापुष्पैः प्रपूज्य माम्॥११७॥
ब्राह्मणान् भोजयेत् पश्चाज्जागरं च विशेषतः।
स्थापयेदव्रणं कुम्भं धान्यस्योपरि शोभितम्॥११८॥
यथाशक्त्या च मद्रूपं शातकुम्भेन निर्मितम्।
वस्त्रद्वयसमाच्छन्नं मोदकाद्यैः प्रपूज्य माम्॥११९॥
रक्ताम्बरधरो मर्त्यो ब्रह्मचर्यव्रतः शुचिः।
रोहिणीसहितं त्वां च पूजयेत् स्थाप्य मत्पुरः॥१२०॥
रजतस्य तु रूपं ते कृत्वा शक्त्या विनिर्मितम्।
वस्त्रं शिवप्रियायेति उपवस्त्रं गणाधिपे॥१२१॥
गन्धं लम्बोदरायेति पुष्पं सिद्धिप्रदायके।
धूपं गजमुखायेति दीपं मूषकवाहने॥१२२॥
विघ्ननाथाय नैवेद्यं फलं सर्वार्थसिद्धिदे।
ताम्बूलं कामरूपाय दक्षिणां धनदाय च॥१२३॥
इक्षुदण्डैर्मोदकैश्च होमं कुर्याच्च नामभिः।
विसर्जनं ततः कुर्यात् सर्वसिद्धिप्रदायकम्॥१२४॥
एवं सम्पूज्य विघ्नेशं कथां श्रुत्वा विधानतः।
मन्त्रेणानेन तत् सर्वं ब्राह्मणाय निवेदयेत्॥१२५॥
दानेनानेन देवेश प्रीतो भव गणेश्वर।
सर्वत्र सर्वदा देव निर्विघ्नं कुरु सर्वदा॥१२६॥
मानोन्नतिं च राज्यं च पुत्रपौत्रान् प्रदेहि मे।
गाश्च धान्यं च वासांसि दद्यात् सर्वं स्वशक्तितः॥१२७॥
दत्त्वा तु ब्राह्मणे सर्वं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः।
मोदकापूपमधुरं लवणक्षारवर्जितम्॥१२८॥
एवं करोति यश्चन्द्र तस्याहं सर्वदा जयम्।
सिद्धिं च धनधान्ये च ददामि विपुलां प्रजाम्॥१२९॥
इत्युक्त्वाऽन्तर्दधे देवो विघ्नराजो विनायकः।
तद् व्रतं कुरु कृष्ण त्वं ततः सिद्धिमवाप्स्यसि॥१३०॥
नारदेनैवमुक्तस्तु व्रतं चक्रे हरिः स्वयम्।
मिथ्यापवादं निर्मृज्य ततः कृष्णोऽभवच्छुचिः॥१३१॥
ये शृण्वन्ति तवाऽऽख्यानं स्यमन्तकमणीयकम्।
चन्द्रस्य चरितं सर्वं तेषां दोषो न जायते॥१३२॥
भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां तु क्वचिच्चन्द्रस्य दर्शनम्।
जातं तत्परिहारार्थं श्रोतव्यं सर्वमेव हि॥१३३॥
यदा यदा मनःकष्टं सन्देह उपजायते।
तदा तदा च श्रोतव्यमाख्यानं कष्टनाशनम्।
एवमुक्त्वा गतो देवो गणेशः कृष्णतोषितः॥१३४॥
यदा यदा पश्यति कार्यमुत्थितं
नारी नरश्चाथ करोति तद् व्रतम्।
सिध्यन्ति कार्याणि मनेप्सितानि
किं दुर्लभं विघ्नहरे प्रसन्ने॥१३५॥
॥इति श्रीस्कन्दपुराणे नन्दिकेश्वरसनत्कुमारसंवादे स्यमन्तकोपाख्यानं सम्पूर्णम्॥