श्री-गङ्गापूजा
पूर्वाङ्ग-विघ्नेश्वर-पूजा
(आचम्य)
प्राणान् आयम्य।
[अप उपस्पृश्य, पुष्पाक्षतान् गृहीत्वा।]
ममोपात्त-समस्त-दुरित-क्षयद्वारा
श्री-परमेश्वर-प्रीत्यर्थं करिष्यमाणस्य कर्मणः
अविघ्नेन परिसमाप्त्यर्थम् आदौ विघ्नेश्वरपूजां करिष्ये।
[अप उपस्पृश्य]
अस्मिन् हरिद्राबिम्बे सुमुखं महागणपतिं ध्यायामि, आवाहयामि।
श्री- महागणपतये नमः, आसनं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, पादयोः पाद्यं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, अर्घ्यं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, आचमनीयं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, मधुपर्कं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि। स्नानानन्तरमाचमनीयं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, वस्त्रार्थमक्षतान् समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, यज्ञोपवीताभरणार्थे अक्षतान् समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, दिव्यपरिमलगन्धान् धारयामि। गन्धस्योपरि हरिद्राकुङ्कुमं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, अक्षतान् समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, पुष्पमालिकां समर्पयामि। पुष्पैः पूजयामि।
अर्चना
सुमुखाय नमः
एकदन्ताय नमः
कपिलाय नमः
गजकर्णकाय नमः
लम्बोदराय नमः
विकटाय नमः
विघ्नराजाय नमः
विनायकाय नमः
धूमकेतवे नमः
गणाध्यक्षाय नमः
फालचन्द्राय नमः
गजाननाय नमः
वक्रतुण्डाय नमः
शूर्पकर्णाय नमः
हेरम्बाय नमः
स्कन्दपूर्वजाय नमः
श्री- महागणपतये नमः, नानाविधपरिमलपत्रपुष्पाणि समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, धूपमाघ्रापयामि।
श्री- महागणपतये नमः, अलङ्कारदीपं सन्दर्शयामि।
श्री- महागणपतये नमः, ( ) (नैवेद्यं) निवेदयामि।
निवेदनान्तरम् आचमनीयं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, ताम्बूलं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, कर्पूरनीराजनं दर्शयामि। कर्पूरनीराजनानन्तरमाचमनीयं समर्पयामि।
श्री- महागणपतये नमः, मन्त्रपुष्पं समर्पयामि। स्वर्णपुष्पं समर्पयामि।
अनन्तकोटिप्रदक्षिणनमस्कारान् समर्पयामि।
छत्त्रचामरादिसमस्तोपचारान् समर्पयामि।
प्रार्थनाः समर्पयामि।
प्रधान-पूजा — गङ्गा-पूजा
प्राणान् आयम्य। ॐ भूः + भूर्भुवः॒ सुव॒रोम्।
सङ्कल्पः
ममोपात्त-समस्त-दुरित-क्षयद्वारा श्री-परमेश्वर-प्रीत्यर्थं शुभे शोभने मुहूर्ते अद्य ब्रह्मणः
द्वितीयपरार्धे श्वेतवराहकल्पे वैवस्वतमन्वन्तरे अष्टाविंशतितमे कलियुगे प्रथमे पादे
जम्बूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे मेरोः दक्षिणे पार्श्वे शकाब्दे अस्मिन् वर्तमाने व्यावहारिकाणां प्रभवादीनां षष्ट्याः संवत्सराणां मध्ये ( ) नाम संवत्सरे दक्षिणायने
शरद्-ऋतौ तुला-मासे कृष्णपक्षे ( ) शुभतिथौ
(इन्दु / भौम / बुध / गुरु / भृगु / स्थिर / भानु)-वासरयुक्तायाम्
( ) नक्षत्र ( )-योग ( )-करण-युक्तायां च एवं गुण विशेषण विशिष्टायाम्
अस्यां ( ) शुभतिथौ
अस्माकं सहकुटुम्बानां क्षेमस्थैर्य-धैर्य-वीर्य-विजय-आयुरारोग्य-ऐश्वर्याभिवृद्ध्यर्थम्
धर्मार्थकाममोक्षचतुर्विधफलपुरुषार्थसिद्ध्यर्थं पुत्रपौत्राभिवृद्ध्यर्थम् इष्टकाम्यार्थसिद्ध्यर्थम्
मम इहजन्मनि पूर्वजन्मनि जन्मान्तरे च सम्पादितानां ज्ञानाज्ञानकृतमहापातकचतुष्टय-व्यतिरिक्तानां रहस्यकृतानां प्रकाशकृतानां सर्वेषां पापानां सद्य अपनोदनद्वारा सकल-पापक्षयार्थं
गङ्गा-देवी-प्रीत्यर्थं
यावच्छक्ति-ध्यानावाहनादि-षोडशोपचार-गङ्गा-पूजां करिष्ये तदङ्गं कलशपूजां च करिष्ये।
श्रीविघ्नेश्वराय नमः यथास्थानं प्रतिष्ठापयामि।
(गणपति-प्रसादं शिरसा गृहीत्वा)
आसन-पूजा
पृथिव्या मेरुपृष्ठ ऋषिः। सुतलं छन्दः। कूर्मो देवता॥
घण्टा-पूजा
कलश-पूजा
कलशाय नमः दिव्यगन्धान् धारयामि।
श्री- गङ्गायै नमः। श्री- यमुनायै नमः। श्री- गोदावर्यै नमः। श्री- सरस्वत्यै नमः। श्री- नर्मदायै नमः। श्री- सिन्धवे नमः। श्री- कावेर्यै नमः।
सप्तकोटिमहातीर्थान्यावाहयामि।
(अथ कलशं स्पृष्ट्वा जपं कुर्यात्)
(इति कलशजलेन सर्वोपकरणानि आत्मानं च प्रोक्ष्य।)
आत्म-पूजा
आत्मने नमः, दिव्यगन्धान् धारयामि।
१. आत्मने नमः
२. अन्तरात्मने नमः
३. योगात्मने नमः
४. जीवात्मने नमः
५. परमात्मने नमः
६. ज्ञानात्मने नमः
समस्तोपचारान् समर्पयामि।
पीठ-पूजा
आधारशक्त्यै नमः
मूलप्रकृत्यै नमः
आदिकूर्माय नमः
आदिवराहाय नमः
अनन्ताय नमः
पृथिव्यै नमः
रत्नमण्डपाय नमः
रत्नवेदिकायै नमः
स्वर्णस्तम्भाय नमः
श्वेतच्छत्त्राय नमः
कल्पकवृक्षाय नमः
क्षीरसमुद्राय नमः
सितचामराभ्यां नमः
योगपीठासनाय नमः
गुरु-ध्यानम्
षोडशोपचार-पूजा
(आचम्य)
[विघ्नेश्वरपूजां कृत्वा।]
प्राणानायम्य। ममोपात्त + … ऋण-त्रय-विमोचनार्थं गङ्गा-भागीरथी-प्रसाद-सिद्ध्यर्थं गङ्गा-पूजां करिष्ये।
गङ्गा-देवीं ध्यायामि।
गङ्गा-देवीम् आवाहयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, आसनं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, पाद्यं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, अर्घ्यं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, आचमनीयं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, पञ्चामृतस्नानं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, स्नानं समर्पयामि।
स्नानानन्तरम् आचमनीयं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, वस्त्रं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, गन्धान् धारयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, अक्षतान् समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, आभरणानि समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, पुष्पमालां समर्पयामि।
पुष्पैः सम्पूजयामि।
अङ्ग-पूजा
| पाप-पर्वत-नाशिन्यै नमः | पादौ पूजयामि |
| भक्त-वत्सलायै नमः | गुल्फौ पूजयामि |
| जगद्धात्र्यै नमः | जङ्घे पूजयामि |
| जाह्नव्यै नमः | जानुनी पूजयामि |
| शैल-सुतायै नमः | ऊरू पूजयामि |
| समुद्र-गामिन्यै नमः | कटिं पूजयामि |
| मकरारूढायै नमः | गुह्यं पूजयामि |
| आनन्द-वर्धिन्यै नमः | जघनं पूजयामि |
| गङ्गायै नमः | नाभिं पूजयामि |
| जगत्-कुक्ष्यै नमः | उदरं पूजयामि |
| विशाल-वक्षसे नमः | वक्षः-स्थलं पूजयामि |
| ह्लादिन्यै नमः | हृदयं पूजयामि |
| सुस्तन्यै नमः | स्तनौ पूजयामि |
| तरङ्गिण्यै नमः | पार्श्वौ पूजयामि |
| उन्नत-कण्ठ्यै नमः | कण्ठं पूजयामि |
| त्रैलोक्य-सुन्दर्यै नमः | स्कन्धौ पूजयामि |
| अमृत-कलश-हस्तायै नमः | हस्तान् पूजयामि |
| लीला-शुक-धारिण्यै नमः | बाहून् पूजयामि |
| विद्या-प्रकाशिन्यै नमः | मुखं पूजयामि |
| त्रैलोक्य-वासिन्यै नमः | ललाटं पूजयामि |
| सुनासिकायै नमः | नासिकां पूजयामि |
| मकर-कुण्डल-धारिण्यै नमः | श्रोत्रे पूजयामि |
| बिम्बोष्ठ्यै नमः | ओष्ठे पूजयामि |
| अनाथ-रक्षिण्यै नमः | अधरं पूजयामि |
| चञ्चल-गत्यै नमः | जिह्वां पूजयामि |
| अलक-नन्दायै नमः | गण्ड-स्थलं पूजयामि |
| तिलक-धारिण्यै नमः | फालं पूजयामि |
| ज्ञान-रूपिण्यै नमः | चुबुकं पूजयामि |
| अमृत-बिम्बायै नमः | अलकान् पूजयामि |
| किरीट-धारिण्यै नमः | शिरः पूजयामि |
| भागीरथ्यै नमः | सर्वाण्यङ्गानि पूजयामि |
गङ्गाष्टोत्तरशतनामावलिः
श्री-गङ्गायै नमः
विष्णु-पादाब्ज-सम्भूतायै नमः
हर-वल्लभायै नमः
हिमाचलेन्द्र-तनयायै नमः
गिरि-मण्डल-गामिन्यै नमः
तारकाराति-जनन्यै नमः
सगरात्मज-तारिकायै नमः
सरस्वती-समायुक्तायै नमः
सु-घोषायै नमः
सिन्धु-गामिन्यै नमः१०
भागीरथ्यै नमः
भाग्य-वत्यै नमः
भगीरथ-रथानुगायै नमः
त्रिविक्रम-पदोद्भूतायै नमः
त्रि-लोक-पथ-गामिन्यै नमः
क्षीर-शुभ्रायै नमः
बहु-क्षीरायै नमः
क्षीर-वृक्ष-समाकुलायै नमः
त्रि-लोचन-जटा-वासिन्यै नमः
ऋण-त्रय-विमोचिन्यै नमः२०
त्रिपुरारि-शिरश्चूडायै नमः
जाह्नव्यै नमः
नर-भीति-हृते नमः
अव्ययायै नमः
नयनानन्द-दायिन्यै नमः
नग-पुत्रिकायै नमः
निरञ्जनायै नमः
नित्य-शुद्धायै नमः
नीरजालि-परिष्कृतायै नमः
सावित्र्यै नमः३०
सलिलावासायै नमः
सागराम्बु-समेधिन्यै नमः
रम्यायै नमः
बिन्दु-सरोव्यक्तायै नमः
वृन्दारक-समाश्रितायै नमः
उमा-सपत्न्यै नमः
शुभ्राङ्गायै नमः
श्री-मत्यै नमः
धवलाम्बरायै नमः
आखण्डल-वनावासायै नमः४०
खण्डेन्दु-कृत-शेखरायै नमः
अमृताकार-सलिलायै नमः
लीला-लङ्घित-पर्वतायै नमः
विरिञ्चि-कलशावासायै नमः
त्रि-वेण्यै नमः
त्रि-गुणात्मिकायै नमः
सङ्गताघौघ-शमन्यै नमः
शङ्ख-दुन्दुभि-निःस्वनायै नमः
भीति-घ्न्यै नमः
भाग्य-जनन्यै नमः५०
भिन्न-ब्रह्माण्ड-दर्पिण्यै नमः
नन्दिन्यै नमः
शीघ्र-गायै नमः
सिद्धायै नमः
शरण्यायै नमः
शशि-शेखरायै नमः
शं-कर्यै नमः
शफरी-पूर्णायै नमः
भर्ग-मूर्ध-कृतालयायै नमः
भव-प्रियायै नमः६०
सत्य-सन्ध-प्रियायै नमः
हंस-स्वरूपिण्यै नमः
भगीरथ-सुतायै नमः
अनन्तायै नमः
शरच्चन्द्र-निभाननायै नमः
ओङ्कार-रूपिण्यै नमः
अतुलायै नमः
क्रीडा-कल्लोल-कारिण्यै नमः
स्वर्ग-सोपान-सरण्यै नमः
सर्व-देव-स्वरूपिण्यै नमः७०
अम्भः-प्रदायै नमः
दुःख-हन्त्र्यै नमः
शान्ति-सन्तान-कारिण्यै नमः
दारिद्र्य-हन्त्र्यै नमः
शिव-दायै नमः
संसार-विष-नाशिन्यै नमः
प्रयाग-निलयायै नमः
शीतायै नमः
ताप-त्रय-विमोचिन्यै नमः
शरणागत-दीनार्त-परित्राणायै नमः८०
सु-मुक्ति-दायै नमः
पाप-हन्त्र्यै नमः
पावनाङ्गायै नमः
पर-ब्रह्म-स्वरूपिण्यै नमः
पूर्णायै नमः
पुरातनायै नमः
पुण्यायै नमः
पुण्य-दायै नमः
पुण्य-वाहिन्यै नमः
पुलोमजार्चितायै नमः९०
पूतायै नमः
पूत-त्रि-भुवनायै नमः
जयायै नमः
जङ्गमायै नमः
जङ्गमाधारायै नमः
सिद्ध-योगि-निषेवितायै नमः
जल-रूपायै नमः
जगद्-धात्र्यै नमः
जगद्-भूतायै नमः
जनार्चितायै नमः१००
जह्नु-पुत्र्यै नमः
जगन्मात्रे नमः
जम्बू-द्वीप-विहारिण्यै नमः
भव-पत्न्यै नमः
भीष्म-मात्रे नमः
सिद्ध-रम्य-स्वरूप-धृते नमः
उमा-सहोदर्यै नमः
अज्ञान-तिमिरापहृते नमः१०८
॥इति श्री-गङ्गाष्टोत्तरशत-नामावलिः सम्पूर्णा॥
गङ्गाष्टोत्तरशतनामावलिः
गङ्गायै नमः
त्रिपथगादेव्यै नमः
शम्भुमौलिविहारिण्यै नमः
जाह्नव्यै नमः
पापहन्त्र्यै नमः
महापातकनाशिन्यै नमः
पतितोद्धारिण्यै नमः
स्रोतस्वत्यै नमः
परमवेगिन्यै नमः
विष्णुपादाब्जसम्भूतायै नमः१०
विष्णुदेहकृतालयायै नमः
स्वर्गाब्धिनिलयायै नमः
साध्व्यै नमः
स्वर्णद्यै नमः
सुरनिम्नगायै नमः
मन्दाकिन्यै नमः
महावेगायै नमः
स्वर्णशृङ्गप्रभेदिन्यै नमः
देवपूज्यतमायै नमः
दिव्यायै नमः२०
दिव्यस्थाननिवासिन्यै नमः
सुचारुनीररुचिरायै नमः
महापर्वतभेदिन्यै नमः
भागीरथ्यै नमः
भगवत्यै नमः
महामोक्षप्रदायिन्यै नमः
सिन्धुसङ्गगतायै नमः
शुद्धायै नमः
रसातलनिवासिन्यै नमः
महाभोगायै नमः३०
भोगवत्यै नमः
सुभगानन्ददायिन्यै नमः
महापापहरायै नमः
पुण्यायै नमः
परमाह्लाददायिन्यै नमः
पार्वत्यै नमः
शिवपत्न्यै नमः
शिवशीर्षगतालयायै नमः
शम्भोर्जटामध्यगतायै नमः
निर्मलायै नमः४०
निर्मलाननायै नमः
महाकलुषहन्त्र्यै नमः
जह्नुपुत्र्यै नमः
जगत्प्रियायै नमः
त्रैलोक्यपावन्यै नमः
पूर्णायै नमः
पूर्णब्रह्मस्वरूपिण्यै नमः
जगत्पूज्यतमायै नमः
चारुरूपिण्यै नमः
जगदम्बिकायै नमः५०
लोकानुग्रहकर्त्र्यै नमः
सर्वलोकदयापरायै नमः
याम्यभीतिहरायै नमः
तारायै नमः
पारायै नमः
संसारतारिण्यै नमः
ब्रह्माण्डभेदिन्यै नमः
ब्रह्मकमण्डलुकृतालयायै नमः
सौभाग्यदायिन्यै नमः
पुंसां निर्वाणपददायिन्यै नमः६०
अचिन्त्यचरितायै नमः
चारुरुचिरातिमनोहरायै नमः
मर्त्यस्थायै नमः
मृत्युभयहायै नमः
स्वर्गमोक्षप्रदायिन्यै नमः
पापापहारिण्यै नमः
दूरचारिण्यै नमः
वीचिधारिण्यै नमः
कारुण्यपूर्णायै नमः
करुणामय्यै नमः७०
दुरितनाशिन्यै नमः
गिरिराजसुतायै नमः
गौरीभगिन्यै नमः
गिरिशप्रियायै नमः
मेनकागर्भसम्भूतायै नमः
मैनाकभगिनीप्रियायै नमः
आद्यायै नमः
त्रिलोकजनन्यै नमः
त्रैलोक्यपरिपालिन्यै नमः
तीर्थश्रेष्ठतमायै नमः८०
श्रेष्ठायै नमः
सर्वतीर्थमय्यै नमः
शुभायै नमः
चतुर्वेदमय्यै नमः
सर्वायै नमः
पितृसन्तृप्तिदायिन्यै नमः
शिवदायै नमः
शिवसायुज्यदायिन्यै नमः
शिववल्लभायै नमः
तेजस्विन्यै नमः९०
त्रिनयनायै नमः
त्रिलोचनमनोरमायै नमः
सप्तधारायै नमः
शतमुख्यै नमः
सगरान्वयतारिण्यै नमः
मुनिसेव्यायै नमः
मुनिसुतायै नमः
जह्नुजानुप्रभेदिन्यै नमः
मकरस्थायै नमः
सर्वगतायै नमः१००
सर्वाशुभनिवारिण्यै नमः
सुदृश्यायै नमः
चाक्षुषीतृप्तिदायिन्यै नमः
मकरालयायै नमः
सदानन्दमय्यै नमः
नित्यानन्ददायै नमः
नगपूजितायै नमः
सर्वदेवाधिदेवैः परिपूज्यपदाम्बुजायै नमः
॥इति श्री-महाभागवते महापुराणे श्री-गङ्गाष्टोत्तरशतनामावलिः सम्पूर्णा॥
गङ्गा-देव्यै नमः, नाना-विध-परिमल-पत्र-पुष्पाणि समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, धूपम् आघ्रापयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, दीपं दर्शयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, नैवेद्यं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, कर्पूर-ताम्बूलं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, नीराजनं समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, प्रदक्षिण-नमस्कारान् समर्पयामि।
गङ्गा-देव्यै नमः, प्रार्थनां समर्पयामि।
पूजान्ते क्षीरार्घ्य-प्रदानं करिष्ये।
गङ्गायै नमः, इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम्।
यमुनायै नमः, इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम्।
सरस्वत्यै नमः, इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम्।
त्रिवेण्यै नमः, इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम्।
वट-राजाय नमः, इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम्।
तीर्थ-राजाय नमः, इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम् इदमर्घ्यम्।
प्रार्थनाः समर्पयामि।
ॐ तत्सद्ब्रह्मार्पणमस्तु।
॥इति गङ्गा-पूजा-कल्पः सम्पूर्णः॥
गङ्गाष्टकम्
॥इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्री-गोविन्द-भगवत्पूज्य-पाद-शिष्यस्य
श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ श्री-गङ्गाष्टकं सम्पूर्णम्॥